Ankara 1. Asliye Ticaret Mahkemesi 2024/488 E. 2024/467 K.

T.C. ANKARA 1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ Esas-Karar No: 2024/488 Esas - 2024/467

TÜRK MİLLETİ ADINA

T.C.

ANKARA

1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ GEREKÇELİ KARAR

ESAS NO : 2024/488 Esas

KARAR NO : 2024/467

BAŞKAN : ....

ÜYE :....

ÜYE : ....

KATİP : ....

DAVACI : ....

VEKİLİ : Av. ....

DAVALI : ....

VEKİLİ : Av. ...

DAVA : Sözleşmenin Uyarlanması

DAVA TARİHİ : 24/07/2024

KARAR TARİHİ : 05/09/2024

GR.YZM.TARİHİ : 06/09/2024

Mahkememizde görülmekte olan Sözleşmenin Uyarlanması davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:

TALEP : Davacı vekili dava dilekçesi ile özetle; ... ile .... iş ortaklığı arasında aşağıdaki başlıklar altında üç sözleşme imzalanmış ve daha sonra anılan sözleşmeler .... devredildiğini, Hafif Sınıf Helikopter Kiralama Projesi Hizmet Alım Sözleşmesi Ağır Sınıf Helikopter Kiralama Projesi Hizmet Alım Sözleşmesi Gece Görüş Helikopteri Kiralama Projesi Hizmet Alım Sözleşmesi, ... tarafından açılan “...” ihalelerine, kurulacak iş ortaklığı marifetiyle katılım sağlamak üzere 03.01.2022 tarihinde .... Tic. Ltd. Şti. (daha sonra .... Tic. A.Ş. olarak değişiklik yapıldığını) “Ortaklık ve İş Paylaşım Sözleşmesi” akdedildiğini, ... tarafından açılan kiralama projelerine, ortak girişim olarak sunulan teklifler neticesinde, Hafif Sınıf Helikopter, Ağır Sınıf Helikopter ve Gece Görüş Helikopteri Kiralama Projeleri ortak girişimin uhdesinde kaldığını, ... ile yapılacak sözleşmelerin imza edilebilmesi için gereken noter onaylı Adi Ortaklık Sözleşmesi ise 08.03.2022 tarihinde imza edildiğini, müteakiben adi ortaklık ile ... arasında 14.04.2022 tarihinde Hafif Sınıf Helikopter Kiralama Projesi, 26.04.2022 tarihinde Ağır Sınıf Helikopter Kiralama Projesi ve 14.06.2022 tarihinde Gece Görüş Helikopteri Kiralama Projesi sözleşmeleri imzalandığını, protokol kapsamında projelerde taraf değişikliği gerçekleştirilmesi yönünde taraflarca anlaşma sağlandığını, .... Tic. A.Ş. iş ortaklığındaki pilot ortak .... iş ortaklığı’ndaki payını, doğmuş ve doğacak olan tüm hak ve menfaatlerini, alacak ve borçlarını, iş ortaklığı’na ait demirbaşları, maddi varlıkları ve iş ortaklığına ait banka hesabında bulunan tüm varlıkları özel ortak .... Tic. A.Ş.’ne devrettiğini, bu kapsamda ... ile .... İş Ortaklığı arasında imzalanan "Hafif Sınıf, Ağır Sınıf Helikopter Kiralama Projeleri" ve "Gece Görüş Helikopteri Kiralama Projesi" kapsamında hizmet alım sözleşmeleri ile 22 Mart 2024 tarihinde müvekkili tarafından devralındığını, 2024 yılı yangın söndürme operasyonları .... tarafından yürütüldüğünü, ancak 24 Şubat 2022 tarihinde başlayan .... bölgesel çatışmaları, uluslararası boyutta öngörülemeyen olağanüstü bir durum olarak ortaya çıktığını, bu durumun ülkemizin menfaatleri ve ulusal güvenliğini doğrudan ilgilendiren orman yangınlarıyla mücadelede aksaklık yaşanmaması adına, üç projede de sözleşmeler müvekkili tarafından tereddütsüz olarak imzalanmış ve gerekleri yerine getirildiğini, anılan sözleşmeler gereği kiralama hizmeti verilmekte iken .... savaşı nedeniyle gelişen yaptırımlar ve zorluklardan dolayı, sözleşme öncesinde anlaşma sağladığı iş ortaklarının savaştan etkilenmesi nedeniyle parça tedariki ve yedek parça sıkıntısı sebebiyle bazı helikopterlerin zamanında görev yerinde bulunması mümkün olmamaya başladığını, yakıtın temini dahi imkansızlaştığını, bu sebeple davalı idareye 17.07.2024 tarihli ve .... sayılı dilekçe ile başvurularak ilgili sözleşmelerin 15. maddesini kapsayan cezaların uygulanmamasını, uygulanan var ise iptal edilmesi ve anılan maddenin tadil edilmesi talep edildiğini, ...’nin devraldığı süreçte cezalara dair Yürütmenin Durdurulması kararı kaldırıldığından operasyon yürütülemez bir hale geldiğini, 2024 yılında kesilen cezalar 794.000 USD ve hak edişlerden kesilmesi planlanan yaklaşık 2 milyon USD olmakla ile beraber savaş hali ve zorluklar devam ettiğinden planlanan helikopter sayılarına ulaşılamadığından muhtemel icra edilecek cezalar göz önüne alındığında sözleşme edimleri uygulanamaz hale geleceği aşikar olduğunu, sözleşmenin 34.1.6. maddesinde geçen "Sözleşme'nin imzalanması anında mevcut olmayan ancak Sözleşme'nin imzalanmasından sonra ortaya çıkan Devlet Tahditleri" mücbir sebep hali olarak tanımlandığını, Kamu menfaati adına yürütülen operasyonun devamlılığı için, mücbir sebeplerden doğan bu cezaların iptal edilmesi gerektiğini, cezai yaptırımların, yangın söndürme operasyonlarını aksatması veya durma noktasına getirmesi, kamu menfaatine ciddi zarar vereceğini, bu sebeplerle teminatsız aksi takdirde mahkememizin uygun göreceği teminat tutarı ile cezai tutarların hak edişleriden düşülmemesi için tedbir kararının verilmesinin aciliyet taşıdığını, mücbir sebeplerin oluşması aşırı ifa güçlüğü, taraflarca öngörülmeyen ve öngörülmesinin de beklenmeyen olağanüstü bir durumun sözleşme kurulduktan sonra ortaya çıkmış olmasından kaynaklanan durum özellikle de aşırı ifa güçlüğünün bulunması müvekkilinin ihyati tedbir kararının alınmasını istemekte haklı sebeplerinden olduğunu, diğer yandan söz konusu hukuka aykırı cezai şart uygulamasının bir sonucu olarak Mayıs-Ekim 2024 tarihli hak edişlerden cezai şartlar mahsup edilecek olup telafisi imkansız bir zarara yol açacak olması sebebiyle daha sonra verilecek kararları da anlamsız kılacağını, Helikopterle Yangın Söndürme amaçlı “...” ihaleleri Kapsamında .... arasında akdedilen sözleşmenin 15. maddesine göre yazılan cezaların mücbir sebeplerin oluşması, aşırı ifa güçlüğü, Taraflarca öngörülmeyen ve öngörülmesi de beklenmeyen olağanüstü bir durumun sözleşme kurulduktan sonra ortaya çıkmış olmasından sebeple iptali, aksi takdirde mümkün değilse koşullara göre uyarlanmasını, İlgili ihaleleri Kapsamında .... arasında akdedilen sözleşmenin 15. maddesinin mücbir sebeplerin oluşması, aşırı ifa güçlüğü, taraflarca öngörülmeyen ve öngörülmesi de beklenmeyen olağanüstü bir durumun sözleşme kurulduktan sonra ortaya çıkmış olmasından sebeple tadilini, cezai hükümler ile ilgili sözleşmelerin 15. maddesiyle ve mahkemenin takdir edeceği nedenlerle özellikle aşırı ifa güçlüğünden dolayı teminatsız ihtiyati tedbir kararı'nın verilmesini, mahkememiz aksi düşüncede ise uygun göreceği teminat mukabilinde ...'nün hak edişlerinin tam ödemesi için 2.151.508,50 USD hak ediş kesintisinin ve sonraki hak edişlerden sözleşmeye dayanarak herhangi bir cezai hükümden doğan hak ediş kesintisinin yapılmaması için esas hakkında hüküm verilene kadar ihtiyati tedbir kararı verilerek cezaların hak edişlerden düşülmemesi talebinin kabulünü, sözleşme maddesinden doğan cezai hükümlere göre hak edişlerden haksız yere mahsup edilen tutarın Devlet Bankalarının o yabancı para ile açılmış bir yıl vadeli mevduat hesabına ödediği en yüksek faizi ile geri ödenmesini talep ve dava etmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:

6100 Sayılı HMK'nın 1.maddesine göre mahkemelerin görevi kamu düzenine ilişkin olup dava şartıdır. Mahkemece yargılamanın her aşamasında re'sen gözetilmesi gerekmektedir.

Asliye Ticaret Mahkemeleri'nin görev alanı TTK'nın 4. maddesinde belirlenmiştir.

''6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu Madde 4 - (1) Her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan hukuk davaları ve çekişmesiz yargı işleri ile tarafların tacir olup olmadıklarına bakılmaksızın;

a) Bu Kanunda,

b) Türk Medenî Kanununun, rehin karşılığında ödünç verme işi ile uğraşanlar hakkındaki 962 ilâ 969 uncu maddelerinde,

c) 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun malvarlığının veya işletmenin devralınması ile işletmelerin birleşmesi ve şekil değiştirmesi hakkındaki 202 ve 203, rekabet yasağına ilişkin 444 ve 447, yayın sözleşmesine dair 487 ilâ 501, kredi mektubu ve kredi emrini düzenleyen 515 ilâ 519, komisyon sözleşmesine ilişkin 532 ilâ 545, ticari temsilciler, ticari vekiller ve diğer tacir yardımcıları için öngörülmüş bulunan 547 ilâ 554, havale hakkındaki 555 ilâ 560,saklama sözleşmelerini düzenleyen 561 ilâ 580 inci maddelerinde,

d) Fikrî mülkiyet hukukuna dair mevzuatta,

e) Borsa, sergi, panayır ve pazarlar ile antrepo ve ticarete özgü diğer yerlere ilişkin özel hükümlerde,

f) Bankalara, diğer kredi kuruluşlarına, finansal kurumlara ve ödünç para verme işlerine ilişkin düzenlemelerde,öngörülen hususlardan doğan hukuk davaları ve çekişmesiz yargı işleri ticari dava ve ticari nitelikte çekişmesiz yargı işi sayılır. Ancak, herhangi bir ticari işletmeyi ilgilendirmeyen havale, vedia ve fikir ve sanat eserlerine ilişkin haklardan doğan davalar bundan istisnadır.''

Yasa koyucu asliye ticaret mahkemelerinin görev alanını belirlerken 2 kıstas getirmiştir;

• Taraflarına bakılmaksızın konusu itibariyle ticari sayılan davalar; 6 bent halinde tahdidi olarak sayılmıştır. Bunlar mutlak ticari dava olarak adlandırılır. Huzurdaki davada taraflar arasında imzalanan 3 adet sözleşme ve ekleri yangın söndürme uçaklarının temini ve sahada çalıştırılmasına dair hizmet sözleşmesidir. Görüldüğü üzere dava konusu itibariyle ticari nitelikte kabul edilen davalardan değildir.

• İkinci kriter davanın taraflarının tacir olması ve dava konusunun her iki tarafın ticari işletmesinden kaynaklanmasıdır. Huzurdaki davada davacı taraf tacir olup dava konusu ticari faaliyetiyle yani ticari işletmesiyle ilgilidir ancak bu tek başına yeterli olmayıp davalının da aynı şartları taşıması gerekir. Davalı kamu tüzel kişisidir. Taraflar arasındaki sözleşme ...'nün yetki, gözetim ve sorumluluğunda olan ülkemiz ormanların yangından korunmasına dair yani kamu hizmetinin ifasına ilişkindir. Bu durumda TTK'nın 4.maddesindeki koşullar huzurdaki dava için sağlanmamış olup dava ticari nitelik taşımaz.

Diğer taraftan; 2920 Sayılı Sivil Havacılık Kanunu'nun 2/2.maddesinde; ''Devlet hava araçları, açık hüküm bulunmayan hallerde bu Kanunun kapsamı dışındadır.'' denilmiştir.

Aynı yasanın 3/1-c. maddesinde; “Devlet Hava Aracı” terimi: Devletin askerlik, güvenlik, gümrük ve orman yangınları ile mücadele hizmetlerinde kullandığı hava araçları,'' olarak tanımlanmıştır. Huzurdaki davanın konusu yangın söndürmede kullanılacak hava araçlarına ilişkin olup yasanın 2/2 ve 3/1-c maddelerindeki açık düzenlemesi karşısında 2920 sayılı yasanın; ''Uçuş personeli almadan sadece hava aracının kiralanması halinde Borçlar Kanununun ilgili hükümleri, uçuş personeli ile birlikte bir hava aracının tamamının veya bir kısmının yahut mueyyen bir mahallinin kiralanması veya ... Sözleşmesi halinde Türk Ticaret Kanununun ilgili hükümleri uygulanır.'' şeklindeki 118. maddesinin huzurdaki dava için uygulanma imkanı bulunmamaktadır. Davaya Türk Ticaret Kanunu hükümleri uygulanamaz.

''Asliye hukuk mahkemelerinin görevi'' başlıklı 6100 sayılı HKM'nın 2.maddesinde; '' (1) Dava konusunun değer ve miktarına bakılmaksızın malvarlığı haklarına ilişkin davalarla, şahıs varlığına ilişkin davalarda görevli mahkeme, aksine bir düzenleme bulunmadıkça asliye hukuk mahkemesidir.

(2) Bu Kanunda ve diğer kanunlarda aksine düzenleme bulunmadıkça, asliye hukuk mahkemesi diğer dava ve işler bakımından da görevlidir.'' düzenlemesi getirilmiştir. Asliye Hukuk Mahkemesi diğer Mahkemelerin görevine girmeyen hukuk davaları için genel görevli Mahkemedir.

Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri ışığında değerlendirme yapıldığında Mahkememiz huzurdaki dava için görevsiz olup dava .... Asliye Hukuk Mahkemesi'nin görev ve yetkisine girmektedir. (Benzer mahiyetteki .... sayılı ve .... sayılı ilamları)

Dosya kapsamı bir bütün olarak değerlendirildiğinde ihtiyati tedbir talebine ve ihtiyati tedbir kararına yapılan itirazlara ilişkin görevli Mahkemece değerlendirme yapılmak üzere davanın usulden reddine dair aşağıda yazılı şekilde hüküm kurulmuştur.

HÜKÜM : Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;

1. Mahkememizin görevsizliği nedeni ile HMK nun 114/1-c ve 115/2 maddesi gereğince davanın usulden REDDİNE,

2. Kararın kesinleşmesine müteakip talep halinde dosyanın görevli .... Nöbetçi Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilmesine,

3. HMK'nun 331/2 maddesi gereğince yargılama giderlerinin görevli mahkemece hüküm altına alınmasına,

4. İş bu ilam taraflardan birinin süresi içinde kanun yoluna başvurulmayarak kesinleşmiş ise kararın kesinleştiği tarihten; kanun yoluna başvurulmuşsa bu başvurunun reddi kararının tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkememize başvurarak, dava dosyasının görevli ya da yetkili mahkemeye gönderilmesini talep etmesi gerektiği, aksi takdirde resen HMK 20. maddesi gereğince mahkememizce davanın açılmamış sayılmasına karar verileceği hususunun taraflara ihtaratına,

5. Davacı vekilinin 27/08/2024 tarihli ihtiyati tedbir talebi ve davalı vekilinin 09/08/2024 tarihli dilekçesi ile mahkememizce verilen 05/08/2024 tarihli ihtiyati tedbir ara kararına ve yine 28/08/2024 tarihli dilekçesi ile de mahkememizce verilen 16/08/2024 tarihli ihtiyati tedbir kararına itiraz ettiği anlaşılmakla; anılı ihtiyati tedbir taleplerinin ve itiraz taleplerinin görevli mahkemece değerlendirilmesine,

Dair, tarafların yokluğunda, kararın tebliği tarihinden itibaren 2 hafta içinde .... Bölge Adliye Mahkemesine istinaf yolu açık olmak üzere .... 'nün mübrez delil durumuna göre bu aşamada mahkememizin görevli olduğuna ve tedbir kararı verilmesine dair karşı oyu ve oyçokluğu ile karar verildi. 06/09/2024

Başkan ...

(Karşı Oy)

Üye ....

¸e-imza

Üye ....

¸e-imza

Katip ....

¸e-imza

KARŞI OY

2920 sayılı ... Kanunu'nun 2. maddesinde, "Bu Kanun, kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerinin havacılık sahasındaki faaliyetlerini kapsar", hükmüne göre taraflardan birinin kamu kurumu olması uyuşmazlığı TTK kapsamındaki hükümlerin dışına çıkarmadığı gibi Türk Ticaret Kanunu'nun 4. Kitabı olan "Taşıma İşleri" hükümlerinin düzenlendiği taşıma hukukunun, hava taşımacılığı ile ilgili 1929 tarihli .... ile 1999 tarihli .... dışına da çıkarmamaktadır.

Nitekim 2920 sayılı ... Kanunu'nun 118. maddesinde "Uçuş personeli almadan sadece hava aracının kiralanması halinde Borçlar Kanununun ilgili hükümleri, uçuş personeli ile birlikte bir hava aracının tamamının veya bir kısmının yahut mueyyen bir mahallinin kiralanması veya ... Sözleşmesi halinde Türk Ticaret Kanununun ilgili hükümleri uygulanır", hükmü açıkça düzenlenmiştir. TTK m. 4/1-a gereğince tarafların tacir sıfatını taşıyıp taşımadığına bakılmaksızın Türk Ticaret Kanunu'nda düzenlenenen hususlardan doğan hukuk davaları ise başka koşul aranmaksızın sadece Türk Ticaret Kanunu'nunda düzenlendiği için mutlak ticari dava olarak Ticaret Mahkemesinde görülmektedir.

Dosyada örneği mevcut .... İş Ortaklığı yazıda belirtilen dağıtım yerleri başlıklı 05/09/2023 tarihli yazısında "... (....) tarafından gerçekleştirilen ve .... İş Ortaklığı olarak; 'Hafif Sınıf, Ağır Sınıf ve Gece Görüş Helikopteri Kiralama Projeleri' nematuf 3 (üç) yıl süreli hizmet alım sözleşmeleri, akit taraflar arasında imzalanmıştır. Mezkur projeler dahilinde ortaklık; 2022 yılı içerisinde ülkemiz sathında, .... sevk ve idaresinde toplam da 50 (elli) hava aracı ile ulusal güvenliğimizi ve milli menfaatlerimizi teminen “Orman Yangınları ile Mücadele” faaliyetlerinde görev almıştır. 2022 yılı dönemi içerisinde; .... Savaşı ile ....'nın ... Üyeliği sürecine ve .... tarafından uygulanan ve halihazırda da devam eden kısıtlamalara bağlı durumların mücbir sebep olarak değerlendirilmesinin talep edildiği, dosyada henüz cevap dilekçesinin verilmediği dava dilekçesi, ekleri Helikopter Kiralama Projesi Sözleşmeleri, davacının dava dışı ... ile ve dava dışı .... Şirketi, dava dışı .... firmaları ile yapılan yazışmaları, tercümeleri, .... 'nün cevabi yazıları ve dosyada mevcut delil durumuna göre uçuş personeli ile birlikte hava araçlarının kiralandığı anlaşılmakla TTK m. 4/1-a hükmü gereğince mahkememizin somut olaydaki ticari uyuşmazlığı incelemekle görevli mahkeme olduğu anlaşılmaktadır.

Kaldıki .... Dairesi'nin 22/05/2018 tarih, .... sayılı kararında, "Mahkemenin, dava şartları ve ilk itirazlar hakkında dosya üzerinden karar verebileceğini öngören aynı Kanun'un 138. maddesi hükmü, dilekçelerin karşılıklı verilmesi zorunluluğunu ortadan kaldırmaz ..... dilekçeler aşaması tamamlanmadan görevsizlik nedeniyle usulden red kararı verilmesi ...'nın 36. maddesinde ve .... 'nin 6. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının en önemli unsuru olan hukuki dinlenme hakkına aykırıdır" (Aynı yönde ... Dairesi'nin 17/11/2020 tarih, ....). .... Dairesinin 12/02/2014 tarih, .... sayılı kararında da yazılı yargılama usulüne tabi davada davalı vekilinin yetki ilk itirazını havi cevap dilekçesinin davacıya tebliğ edilmeden dosya üzerinden karar verilmiş olmasının davacının savunma hakkının ve hukuki dinlenilme hakkının (HMK'nın 27. md.) 2. fıkrasında yer verilen açıklama yapma ve ispat hakkının ihlali ve .... Sözleşmesinin 6. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının ihlali niteliğinde olduğu belirtilmiştir.

Dava şartları ve ilk itirazların karara bağlanması için, tarafların açıklamaları yeterli ise hâkim, dosya üzerinden karar verebilir. Davanın 24/07/2024 tarihinde açıldığı, davalı tarafın cevap dilekçesini ibrazı için sürenin tamamlanmadığı gibi cevap dilekçesinin de henüz ibraz edilmediği, keza ihtiyati tedbirlere yönelik duruşmalı itiraz incelemesinin de henüz yapılmadığı bir aşamada görevsizlik kararı verilemeyeceğinden ihtiyati tedbire yönelik taleplerin de incelenmesi gerekmektedir.

Mübrez deliller ile mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme diğer bir ifade ile orman yangınları sebebiyle ciddi bir zararın doğması ihtimali karşısında mahkememizin iş bu dosyadaki 26/07/2024, 05/08/2024, 16/08/2024 tarihli ihtiyati tedbir kararlarında olduğu gibi hak edişlere ilişkin cezai şarta yönelik ihtiyati tedbir kararı verilmesi gerektiği kanaati ile sayın çoğunluğun görevsizlik kararına katılamıyorum.

Başkan ....

....

¸e-imza