Anayasa Norm Denetimi: 2024-33 Sayılı 01-02-2024 Tarihli Karar: İtiraz-Esas - İptal

II. İNCELEME SONUÇLARI

“Anayasa’ya aykırılık başvurusuna konu temel uyuşmazlık 854 sayılı Kanun kapsamındaki gemiadamının yıllık ücretli izin hakkına ilişkindir.

854 sayılı Kanun’un yıllık ücretli izne ilişkin 40. maddesinin yedinci fıkrasında “Gemiadamının hakettiği yıllık ücretli izni kullanmadan hizmet akti 14. maddenin II, III ve IV üncü bentlerine göre bozulursa, işveren veya işveren vekili izin süresine ait ücreti, gemiadamına ödemek zorundadır.” hükmü bulunmaktadır. Aynı Kanun’un “Önelsiz fesih ve infisah” kenar başlıklı 14. maddesinin (I) numaralı bendinde ise iş sözleşmesinin işveren veya işveren vekili tarafından hangi hâllerde feshedilebileceği düzenlenmiştir.

Temyiz incelemesine konu olayda yıllık izin ücreti talebine ilişkin uyuşmazlığın çözümü için uygulanması gereken yasal düzenlemeler 854 sayılı Kanun’un 40. maddesi ile 14. maddesidir. Kanun’un bu iki hükmü birlikte değerlendirildiğinde iş sözleşmesinin sona ermesinde yıllık izin ücretine hak kazanılabilmesi için, sözleşmenin 14. maddenin (I) numaralı bendindeki sebeplerle feshedilmemiş olması gerektiği şeklinde bir sonuç ortaya çıkmaktadır.

Dinlenme hakkı Anayasa ile güvence altına alınan sosyal haklardandır. Anayasa’nın 50. maddesinde “Dinlenmek çalışanların hakkıdır” denildikten sonra, aynı maddenin son fıkrasında ücretli yıllık izin hakları ve şartlarının kanunla düzenleneceği açıkça ifade edilmiştir.

Ülkemizce onaylanan ve 02.12.2003 tarihli, 25304 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak 28.07.2005 tarihinde yürürlüğe giren 146 No’lu Gemiadamlarının Yıllık Ücretli İznine İlişkin ILO Sözleşmesinin 7. maddesinin birinci paragrafında, bu Sözleşmede geçen yıllık iznini kullanan her gemiadamının en azından her ülkede yetkili makam ya da uygun mekanizma yoluyla belirlenen yöntemle hesap edilen yıllık izin süresinin karşılığı normal ücretini (ücretin ayni olarak ödenen kısmının nakit karşılığı dahil olmak üzere) alacağı ifade edilmiş; üçüncü paragrafında da hak kazandığı yıllık iznini kullanmadan işinden ayrılan ya da çıkartılan gemiadamının aynı maddenin birinci fıkrasında belirtilen ücreti alacağı öngörülmüştür. Görüldüğü gibi Sözleşmede iş sözleşmesinin sona erme sebebi veya şekli ile yıllık izin ücreti arasında bir bağlantı kurulmamış, izin ücretinin ödenmesi şarta tâbi tutulmamıştır.

Yıllık izin hakkı sadece izin hakkından ibaret olmayıp aynı zamanda ücretli izin hakkıdır. Bu hakkın iş sözleşmesinin devamında işçiye sağlanmaması ve sözleşmenin sona ermesinde ücrete dönüşmesi, Anayasa ile teminat altına alınan güvencenin sona ereceği anlamına gelmemelidir.

Anayasal hak niteliğindeki dinlenme hakkı kapsamında bulunan yıllık ücretli izin hakkının iş sözleşmesinin fesih sebebi ile irtibatlandırılması ve yıllık izin ücretine hak kazanılmasının Kanun hükmü ile şarta bağlanması anayasal hakkın ihlali niteliğindedir.

Açıklanan sebeplerle gemiadamının yıllık izin ücretini şarta bağlayan 854 sayılı Kanun’un 40 ıncı maddesinin “Gemiadamının hakettiği yıllık ücretli izni kullanmadan hizmet akti 14. maddenin II, III ve IV üncü bentlerine göre bozulursa, işveren veya işveren vekili izin süresine ait ücreti, gemiadamına ödemek zorundadır.” şeklindeki yedinci fıkrasının Anayasa’ya aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.

V-SONUÇ

Anayasanın 152. maddesi uyarınca 854 sayılı Deniz İş Kanunu’nun 40. maddesinin “Gemiadamının hakettiği yıllık ücretli izni kullanmadan hizmet akti 14. maddenin II, III ve IV üncü bentlerine göre bozulursa, işveren veya işveren vekili izin süresine ait ücreti, gemiadamına ödemek zorundadır.” şeklindeki yedinci fıkrasının Anayasa’ya açıkça aykırı olduğu gerekçesiyle söz konusu hükmün iptali için Anayasa Mahkemesine başvurulmasına, bu nedenle temyiz incelemesinin beş ay süre ile ertelenmesine 05.12.2022 tarihinde oy birliği ile karar verildi.”