Anayasa Norm Denetimi: 2024-119 Sayılı 27-06-2024 Tarihli Karar: İtiraz-İlk - Ret

II. İNCELEME SONUÇLARI

“sanık ... hakkında 6136 sayılı yasaya muhalefet suçundan dolayı aynı yasanın 13/1 ve TCK'nın 53 ve 58 maddeleri uygulanmak suretiyle cezalandırılması istemiyle kamu davası açılmıştır.

6136 sayılı yasanın 13/1 maddesi gereğince sanığa yüklenen suçun kanunda öngörülen ceza miktarı, 1 yıldan 3 yıla kadar hapis ve otuz günden yüz güne kadar adli para cezasıdır.

Mahkememizde yapılacak yargılamada, sanığın suçu işlediğinin sabit olması halinde CMK'nın 223/5 maddesi gereğince sanık hakkında mahkumiyet hükmü verilmesi gerekecektir.

Sanık hakkında olası bir mahkumiyet hükmü verildiği takdirde yüklenen suçun kanunda öngörülen ceza miktarına göre sanığın, 1 yıl veya daha az kısa süreli hapis cezasıyla cezalandırılması ihtimali bulunmaktadır.

TCK'nın 50/1 maddesinde; kısa süreli hapis cezasının, suçlunun kişiliğine, sosyal ve ekonomik durumuna, yargılama sürecinde duyduğu pişmanlığa ve suçun işlenmesindeki özelliklere göre adli para cezasına veya diğer seçenek yaptırımlara çevrilebileceği belirtilmiştir.

Adli sicil kaydına göre sanığın mükerir olduğu sabittir. Ancak yasal düzenlemeden de anlaşılacağı üzere sanığın geçmişi, adli sicil kaydı veya mükerrir olması, TCK'nın 50/1 maddesinin uygulanmasına engel teşkil etmemektedir.

TCK'nın 50/1 maddesinin uygulanmasına yasal engel bulunmadığından sanığın, yargılama sürecindeki savunmasında, hakkında seçenek yaptırım uygulanmasını talep etme hakkı bulunmaktadır.

Kovuşturma aşamasında sanığın bu yönde bir talebinin bulunması halinde mahkememizin, sanığın adli sicil kaydına bakmaksızın TCK'nın 50/1 maddesindeki ölçütler doğrultusunda değerlendirme yaparak olumlu veya olumsuz bir karar vermesi gerekmektedir.

TCK'nın 50/1 maddesi kapsamında değerlendirme yapılarak hakkında karar verilmesini talep etme; sanığın hak arama hürriyeti ile adil yargılanma hakkı kapsamındadır.

Hal böyleyken; Adana Bölge Adliye Mahkemesi 18.Ceza Dairesi başka bir olaya ilişkin olan 2022/3066 esas, 2024/908 karar sayılı ilamında, mükerrir olan sanık hakkında hükmolunan kısa süreli hürriyeti bağlayıcı hapis cezasının, adli para cezasına çevrilemeyeceğini belirtmiştir.(ek:1)

Adana Bölge Adliye Mahkemesi 18.Ceza Dairesinin 2022/3066 esas, 2024/908 karar sayılı ilamına dayalı olarak 2802 sayılı yasanın 28/4-5 maddeleri gereğince ilgili Daire Başkanı tarafından düzenlenen 24.05.2024 tarihli kanun yolu değerlendirme formunda ise ilgili Hakim hakkında "orta" not takdir edilmiştir.(ek:2)

Söz konusu ilama konu olan ve dosya içerisine konulan hükmün gerekçe ve karar bölümünde de açıklandığı gibi İlk Derece Mahkemesi, TCK'nın 50/1 maddesindeki kriterlere göre değerlendirme yapmıştır. (ek:3)Ancak; ilgili Daire, gerekçenin yerinde olup olmadığını değerlendirmeden, sırf sanığın mükerrir olmasından dolayı TCK'nın 50/1 maddesinin uygulanamayacağını belirterek kıyas ve genişletici yorumla kanun koyucu yerine geçerek "mükerrir suçlu hakkında hükmolunan kısa süreli hürriyeti bağlayıcı hapis cezası seçenek yaptırıma çevrilemez" şeklinde zımnen bir yasa ihdas ihdas etmiştir.

Yargıtay Ceza Genel Kurulunun birçok kararında da kıyas veya genişletici yorum yoluyla hakkında düzenleneme olmayan bir ceza hukuku konusunda kişi hürriyeti ve güvenliği başta olmak üzere kişi hak ve hürriyetleri aleyhine bir uygulama geliştirilemeyeceği belirtilmiştir.

Adana Bölge Adliye Mahkemesi 18.Ceza Dairesinin 2022/3066 esas, 2024/908 karar sayılı ilamı ve bu ilama dayanılarak düzenlenen kanun yolu formuna göre; gerek mahkememizin, gerekse de başka İlk Derece Mahkemelerinin, not baskısına göğüs gererek mükerrir olan sanıklar hakkında TCK'nın 50/1 maddesindeki kriterlere uygun yasal bir değerlendirme yapmaları hiçbir koşulda mümkün değildir.

Bu yönüyle; ilgili ilam ve Daire Başkanı tarafından düzenlenen kanun yolu formu, ülkemizde yargılaması devam eden mükerrir tüm sanıkların, hak arama hürriyetlerini ve adil yargılanma haklarını ihlal etiği gibi ceza yargılamasının temel ilkelerine de aykırılık teşkil eden bir uygulamadır.

Günümüz çağdaş hukuk sistemlerinde ceza yargılamasının temel ilkeleri; aleniyet, vasıtasızlık, yüz yüzelik ve sözlülük olarak belirlenmiştir. Bu ilkeler, 19. yüzyılın başlarındaki aydınlanma çağının düşünce sistemini taşıyan, liberal ceza muhakemesinin tesiriyle doğmuşlardır.

Mahkememizde ve başka İlk Derece Mahkemelerinde yapılacak yargılamaların, bu temel ilkeler doğrultusunda yapılması ve sanıkların hak arama hürriyetleri ile adil yargılanma haklarının korunması, Anayasal bir zorunluluktur. Ancak 2802 sayılı yasanın 28/4-5 maddeleri, İlk Derece Mahkemelerinin bu Anayasal zorunluluğa uymasını engelleyen anayasa aykırı yasal bir düzenlemedir.

Nitekim; İlk Derece Mahkemelerinin bu yöndeki olası hükümlerini yargısal olarak değerlendirip denetlemekle görevli olan Bölge Adliye Mahkemesi Daire Başkanlarının, 2802 sayılı yasanın 28/4-5 maddeleri gereğince İlk Derece Mahkemesi Hakimlerinin özlük haklarını etkiyecek şekilde kanun yolu formu düzenleme yetkisi bulunmaktadır.

2802 sayılı yasanın 28/4-5 maddesi, bu yönüyle bir usul kuralıdır. Bu usule muhatap olan İlk Derece Mahkemesi Hakimlerinin, ceza yargılamasının temel ilkeleri kapsamında yapacakları yargılamada, sanıkların hak arama hürriyetlerini ve adil yargılanma haklarını gözeterek TCK'nın 50/1 maddesinde belirtilen kriterler doğrultusunda yasal zeminde değerlenme yapmaları mümkün değildir.

Bu itibarla; form düzenleme yetkisinin, diğer usul kuralları gibi hak arama hürriyeti, adil yargılanma hakkı, yargı bağımsızlığı ve Hakim güvencesi bakımlarından Anayasaya aykırı olup olmadığının, Anayasa Mahkemesince işin esasına girilerek değerlendirilmesi gerekmektedir.

Yukarıda yapılan açıklamalar kapsamında; sanık ... hakkında 6136 sayılı yasaya muhalefet suçundan dolayı aynı yasanın 13/1 maddesi gereğince cezalandırılması istemiyle açılan davada sanık hakkında olası bir mahkumiyet hükmü verildiği takdirde sanığa yüklenen suçun kanunda öngörülen ceza miktarına göre sanığın, 1 yıl veya daha az kısa süreli hapis cezasıyla cezalandırılma ihtimalinin bulunduğu, TCK'nın 50/1 maddesi gereğince sanığın kendisine verilmesi muhtemel kısa süreli hapis cezasının, seçenek yaptırıma çevrilmesini talep etme hakkının olduğu, zira sanığın mükerrir olmasının TCK'nın 50/1 maddesinin uygulanması bakımından yasal engel teşkil etmediği ancak Adana Bölge Adliye Mahkemesi 18.Ceza Dairesi, 2022/3066 esas 2024/908 karar sayılı ilamıyla yasa koyucu yerine geçerek mükerrir olan sanık hakkında TCK'nın 50/1 maddesinin uygulanamayacağını belirttiği ve bu ilama dayanılarak ilgili Daire Başkanı tarafından düzenlenen 24.05.2024 tarihli kanun yolu formuna göre de yasal zeminde değerlendirme yapan İlk Derece Mahkemesi Hakimine "orta" not takdir edildiği, dolasıyla not baskısı altında olan mahkememiz Hakiminin, iş bu dosyanın sanığı hakkında TCK'nın 50/1 maddesindeki kriterler kapsamında yasal bir değerlendirme yapmasının mümkün olmadığı, zira, sanık hakkında yasal kriterler doğrultusunda değerlendirme yapılıp olası bir lehe uygulama yapıldığı takdirde 2802 sayılı yasanın 28/4-5 maddeleri gereğince mahkememiz Hakimi hakkında düzenlenecek kanun yolu formunda, mahkememiz Hakiminin özlük haklarını etkileyecek şekilde "orta" not takdir edilebileceği, dolasıyla 2802 sayılı yasanın 28/4-5 maddesinin, mahkememiz Hakiminin, yargısal faaliyetini güven içinde ifa etmesine ve bağımsız şekilde karar vermesine engel teşkil ettiği, dolasıyla sanığın hak arama hürriyeti ile adil yargılanma hakkını da ihlal ettiği kanaatine varılmakla Anayasamızın 2., 5., 6., 9., 36., 138. ve 140/3. maddelerine aykırı olan 2802 sayılı yasanın 28/4 ve 28/5 maddelerinin iptal edilmesi için gereğinin takdir ve ifası Sayın Makamınıza arz olunur.”