Anayasa Norm Denetimi: 2023-66 Sayılı 05-04-2023 Tarihli Karar: İtiraz-Esas - İptal

II. İNCELEME SONUÇLARI

“İtiraz konusu kural Anayasa'ya aykırıdır. Şöyle ki:

2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 2. maddesinde; "Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir." hükmü, 20. maddesinde; "Herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamaz" hükmü, 36. maddesinde; "Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz." hükmü, 129. maddesinde ise; "Memurlar ve diğer kamu görevlileri ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve bunların üst kuruluşları mensuplarına savunma hakkı tanınmadıkça disiplin cezası verilemez. Disiplin kararları yargı denetimi dışında bırakılamaz. Silahlı Kuvvetler mensupları ile hakimler ve savcılar hakkındaki hükümler saklıdır." hükmü yer almaktadır.

6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu'nun "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde; "(Değişik: 2/1/2017-KHK-681/87 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7073/86 md.) Bu Kanun; askeri hâkimler hariç subaylar, astsubaylar, uzman erbaşlar, sözleşmeli erbaş ve erler, erbaş ve erler ile askeri öğrencileri kapsar." hükmüne, "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinin 1/(b) maddesinde; "Disiplinsizlik: Bu kanuna göre disiplin cezası ile cezalandırılan fiil ve halleri ifade eder." hükmüne, "Disiplin cezaları" başlığını taşıyan 11. maddesinde; " (1) Subay, astsubay (...)(4) ve uzman erbaşlar ile sözleşmeli erbaş ve erler hakkında verilebilecek disiplin cezaları ağırlık derecesine göre aşağıda belirtilmiştir: a) Uyarma b) Kınama c) Hizmete kısmi süreli devam ç) Aylıktan kesme d) Hizmet yerini terk etmeme e) Oda hapsi f) Silahlı Kuvvetlerden ayırma." hükmüne, "Disiplin soruşturması ve yetkiler" başlıklı 7. maddesinin birinci fıkrasında; "Maiyetinden birinin disiplinsizlik teşkil edebilecek bir fiilini veya mesleğe aykırı tutum ve davranışını herhangi bir şekilde öğrenen disiplin amirleri, olayın araştırılması gerektiğine kanaat getirirse, yazılı olarak görevlendireceği soruşturmacılar vasıtasıyla ya da şahsen disiplin soruşturması yapar..." hükmüne, "Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezasını gerektiren disiplinsizlikler" başlıklı 20. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde; "b) Ahlaki zayıflık: Görevine, sosyal ve aile yaşantısına zarar verecek derecede menfaatine, içkiye, kumara düşkün olmak veya Türk Silahlı Kuvvetlerinin itibarını sarsacak şekilde yüz kızartıcı, utanç verici veya toplumun genel ahlak yapısına aykırı fiillerde bulunmaktır." hükmüne, "Savunma hakkı" başlıklı 40. maddesinin birinci fıkrasında;" Bu Kanunun 13 üncü maddesinin altıncı fıkrasında düzenlenen istisna haricinde disiplin amirleri veya disiplin kurulları tarafından savunma alınmadan disiplin cezası verilemez." hükmüne yer verilmiştir.

6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu'nun yukarıda belirtilen hükümleri uyarınca, disiplin soruşturmasına konu fiillerin öğrenilmesi durumunda, disiplin soruşturması başlatılması ve disiplin soruşturması sonucunda disiplin cezası verilmesinden önce personelin savunmasının alınması gerekmektedir.

6191 sayılı Sözleşmeli Erbaş ve Er Kanunu'nun "Sözleşmenin idarece feshi" başlıklı 6. maddesinin 4. fıkrasının (a) bendinde yer alan; "Disiplinsizlik ve ahlâki durum nedeniyle Türk Silahlı Kuvvetlerinde görev yapamayacağı, sıralı amirlerinin her türlü bilgi ve belgeye dayanarak düzenleyeceği nitelik belgesi ile anlaşılmak." şeklindeki hükümle, disiplin hukukuna ilişkin, soruşturma yapılması, savunma alınması gibi usûller uygulanmaksızın sadece nitelik belgesi düzenlenmesi yoluyla 6413 sayılı Kanun'da belirlenen disiplinsiz davranışlar ve ahlaki zayıflık halleri nedeniyle ve bu durumlara ek olarak fiillerin değerlendirilmesi hususu yoruma açık olacak şekilde sözleşmelerin idarece feshedilebilmesi öngörülmüştür.

6413 sayılı Kanun'un 11. maddesinde disiplin cezaları, 15 ila 20. maddeler arasında disiplin cezasını gerektiren fiiller ve 20. maddesinde "ahlaki zayıflık" teşkil eden fiiller tek tek sayma yolu ile belirtilmiştir. 6191 sayılı Kanun'un 6. maddesinin 4. fıkrasının (a) bendine göre ise, 6413 sayılı Kanun'da "disiplinsizlik" "ahlaki zayıflık" olarak sayılan fiiller dışındaki fiillerden dolayı disiplinsizlik ve ahlaki durum nedeniyle herhangi bir disiplin prosedürü uygulanmaksızın matbu nitelik belgesi düzenlenmek suretiyle sözleşmelerin feshedilebilmesi mümkün bulunmaktadır.

Bu itibarla, 6191 sayılı Sözleşmeli Erbaş ve Er Kanunu'nun "Sözleşmenin idarece feshi" başlıklı 6. maddesinin 4. fıkrasının (a) bendinde yer alan düzenlemenin Anayasa'nın 2., 20., 36.,125. ve 129. maddelerine aykırılığı çerçevesinde iptal edilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

V- KARAR

Açıklanan nedenlerle, Anayasa'nın 2., 20., 36., 125. ve 129. maddelerine aykırı olması sebebiyle 6191 sayılı Sözleşmeli Erbaş ve Er Kanunu'nun "Sözleşmenin idarece feshi" başlıklı 6. maddesinin 4. fıkrasının (a) bendinde yer alan; "Disiplinsizlik ve ahlâki durum nedeniyle Türk Silahlı Kuvvetlerinde görev yapamayacağı, sıralı amirlerinin her türlü bilgi ve belgeye dayanarak düzenleyeceği nitelik belgesi ile anlaşılmak." şeklindeki hükmün iptali istemiyle Anayasa'nın 152. maddesi uyarınca Anayasa Mahkemesi'ne başvurulmasına; dava dosyasının ve dosyada bulunan tüm belgelerin onaylı suretlerinin işbu karar aslı ile birlikte Anayasa Mahkemesi'ne gönderilmesine; işbu karar aslı ile dosya suretinin yüksek mahkemeye tebliğinden itibaren beş ay beklenilmesine, beş ay içinde netice gelmezse mevcut mevzuata göre dosyanın karara bağlanmasına; işbu kararın onaylı birer örneğinin bilgi amacıyla taraflara da tebliğine, 09/06/2022 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.”