Anayasa Norm Denetimi: 2023-58 Sayılı 22-03-2023 Tarihli Karar: İtiraz-Esas - İptal

II. İNCELEME SONUÇLARI

“Anayasa Mahkemesi’nin birçok kararında belirtildiği üzere; Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti; eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, hukuki güvenliği sağlayan, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuk kurallarıyla kendini bağlı sayan ve yargı denetimine açık olan devlettir.

Hukuk devletinin temel unsurlarından biri de belirlilik ilkesidir. Bu ilkeye göre yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfî uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gerekir. Belirlilik ilkesi, hukuksal güvenlikle bağlantılı olup kişinin kanundan belirli bir kesinlik içinde hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını, bunların idareye hangi müdahale yetkisini verdiğini bilmesini zorunlu kılmaktadır. Kişi ancak bu durumda kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarını ayarlayabilir. Hukuki güvenlik ilkesi bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar.

Öte yandan; Anayasa'nın 38. maddesinde yer alan suçta ve cezada kanunilik ilkesi gereği hangi fiillerin yasaklandığının ve bu yasak fiillere verilecek cezaların hiçbir kuşkuya yer bırakmayacak biçimde kanunda gösterilmesi, kuralın açık, anlaşılır ve sınırlarının belli olması gerekmektedir. Bu ilke, Anayasa Mahkemesi'nin 03.10.2013 tarih ve E:2013/28 K:2013/106 sayılı kararında; "Ceza yaptırımına bağlanan fiilin kanunun “açıkça” suç sayması şartına bağlanmış olmasıyla, suç ve cezalara ilişkin düzenlemelerin şekli bakımdan kanun biçiminde çıkarılması yeterli olmayıp, bunların içerik bakımından da belirli amacı gerçekleştirmeye elverişli olmaları gerekir. Bu açıdan kanunun metni, bireylerin hangi somut fiil ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını belirli bir açıklık ve kesinlikte öngörebilmelerine imkân verecek düzeyde kaleme alınmış olmalıdır. Bu nedenle, belirli bir kesinlik içinde kanunda hangi fiile hangi hukuksal yaptırımın bağlandığının bireyler tarafından bilinmesi ve eylemlerin sonuçlarının öngörülebilmesi gerekir." olarak ifade edilmiştir. Kişilerin yasak fiilleri önceden bilmeleri düşüncesine dayanan bu ilkeyle temel hak ve özgürlüklerin güvence altına alınması amaçlanmaktadır. Anayasa Mahkemesi'nin 01.04.2015 tarih ve E:2015/22 K:2015/37 sayılı kararında ise, Anayasa'nın 38. maddesinde idari ve adli cezalar arasında bir ayrım yapılmadığı vurgulanarak, disiplin suç ve cezalarının da bu maddede öngörülen ilkelere tabi olduğu kabul edilmiştir.

1618 sayılı Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları Birliği Kanunu'nun 33. maddesinin 2. fıkrasında; Birliğin, acentalık mesleğinin vakar ve haysiyetine uymayan hareketlerden dolayı birlik üyelerine disiplin cezası vereceği; bunun ayrıntılarının yönetmelikte belirtileceği kuralına yer verilmekle birlikte; 34. maddesinin (D) bendinin son fıkrasında; bu Kanunda hüküm bulunmayan hallerde, disiplin kurulu ve disiplin cezalarına ilişkin olarak 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu'nun 24. maddesinin uygulanacağı öngörülmüştür.

Bu çerçevede; 1618 sayılı Kanun'un 33. maddesinin 2. fıkrasında yer alan ''... üyelerine disiplin cezası verir. Bunun ayrıntıları yönetmelikle belirtilir.'' kuralı ile disiplin uygulamaları ile ilgili genel ilkeler, disiplin cezasını gerektiren fiil ve haller ile bu fiillere uygulanacak disiplin cezaları ve izlenecek prosedür öngörülebilir bir şekilde düzenlenmeyip, ayrıntıların yönetmelikle belirleneceği öngörülerek, hukuki belirlilik ve güvenlik ilkeleri ile suçta ve cezada kanunilik ilkeleri ihlal edildiğinden, Anayasanın 2 ve 38. maddelerine aykırı olduğu anlaşılmıştır.

Bununla birlikte; 1618 sayılı Kanun'un 34. maddesinin (D) bendinin son fıkrasında; ''...Disiplin Kurulu ve disiplin cezaları ...ilişkin olarak 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanununun 24. maddesi ... uygulanır.'' kuralına yer verilerek, 1618 sayılı Kanun'da hüküm bulunmayan hallerde, disiplin kurulu ve disiplin cezalarına ilişkin olarak 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu'na atıf yapılmıştır. Bir yandan; disiplin kurulu ve disiplin cezaları ile ilgili 5362 sayılı Kanun'a atıf yapılırken, diğer yandan disiplin cezalarının ayrıntılarının yönetmelikle belirtileceğinin öngörülmesi, Birlik üyesi seyahat acentalarının tabi olacakları disiplin cezaları bakımından, başka bir belirsizliği meydana getirmiş olup, hukuki belirlilik ve güvenlik ilkelerini ihlal ettiği anlaşıldığından, Anayasanın 2. maddesine aykırı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

KARAR SONUCU

Açıklanan nedenlerle;

1. 14.09.1972 tarih ve 1618 sayılı Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları Birliği Kanunu'nun;

a) 33. maddesinin 2. fıkrasının; ''... üyelerine disiplin cezası verir. Bunun ayrıntıları yönetmelikle belirtilir.'' kısmının, Anayasa'nın 2. ve 38. maddelerine;

b) 34. maddesinin (D) bendinin son fıkrasının; '' ...Disiplin Kurulu ve disiplin cezaları ...ilişkin olarak 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanununun 24. maddesi ... uygulanır.'' kısmının Anayasanın 2. maddesine aykırı olduğu kanısına ulaşılması nedeniyle Anayasanın 152. maddesi gereği Anayasa Mahkemesi'ne başvurulmasına,

2. Dosyada bulunan konuyla ilgili belgelerin ve başvuru kararına ilişkin tutanağın onaylı birer örneğinin Anayasa Mahkemesi Başkanlığı'na gönderilmesine,

19/10/2022 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.”