Anayasa Norm Denetimi: 2023-30 Sayılı 16-02-2023 Tarihli Karar: İtiraz-Esas - Ret

II. İNCELEME SONUÇLARI

“Yasal önalım hakkını düzenleyen Türk Medeni Kanunu'nun 732. maddesinde; "Paylı mülkiyette bir paydaşın taşınmaz üzerindeki payını tamamen veya kısmen üçüncü kişiye satması hâlinde, diğer paydaşlar önalım hakkını kullanabilirler." şeklinde, sözleşmeden doğan önalım hakkı ise, Türk Medeni Kanunu'nun 735. maddesinde; "Tapu kütüğüne şerh verilen sözleşmeden doğan önalım hakkı, şerhte belirtilen sürede ve belirtilen koşullara göre her malike karşı kullanılabilir. Kütükte koşullar belirtilmemişse taşınmazın üçüncü kişiye satışındaki koşullar esas alınır." şeklinde düzenleme mevcuttur.

30.04.2014 tarihli 6537 sayılı Kanun’un 5. maddesi ile 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’na eklenen 8/İ maddesinin 2. fıkrasında, "Tarımsal arazilerin satılması hâlinde sınırdaş tarımsal arazi malikleri de önalım hakkına sahiptir. Tarımsal arazi, sınırdaş maliklerden birine satıldığı takdirde, diğer sınırdaş malikler önalım haklarını kullanamaz. Önalım hakkına sahip birden fazla sınırdaş tarımsal arazi malikinin bulunması hâlinde hâkim, tarımsal bütünlük arz eden sınırdaş arazi malikine önalıma konu tarımsal arazinin mülkiyetinin devrine karar verir." düzenlemesi ile komşu parsel maliklerine de yasal önalım hakkı tanınmıştı.

Ancak, aradan geçen sürede sınırdaş arazi sahibinin ön alım hakkı uygulaması tarımsal bütünlüğün korunması amacıyla düzenlenmiş olmasına rağmen, söz konusu hakkın süreç içerisinde kötüye kullanılarak tarım arazilerinin gerçek değerinin altında elde edilebildiği bir usul olarak kullanıldığının tespit edildiği, netice olarak, sınırdaş tarım arazileri için getirilen ön alım hakkının, beklenilen faydadan daha çok çiftçilerin mağduriyetlerine neden olduğu gerekçesiyle, 28.10.2020 tarihli ve 7255 sayılı Kanunun 20. maddesi ile 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’na eklenen 8/İ maddesinin 2. fıkrasında düzenlenen komşu parsel malikinin önalım hakkı, Kanun'un Resmi Gazetede yayımlandığı 04.11.2020 tarihinde yürürlükten kaldırılmıştır.

Uygulamada düşük miktarda harç ödenmesi adına, tapuda devir sırasında taşınmazların satış bedelleri gerçek satış bedelinden çok daha düşük gösterilmektedir. Davalı tarafın bedelde muvazaa iddiası ise, kendi muvazaasına dayanmasının hakkın kötüye kullanımı anlamına geleceğinden bahisle kabul edilmemektedir.

Önalım hakkının kullanılması, gerek yasa tarafından belirlenmiş ve gerekse Yargıtay tarafından kabul edilmiş bir çok halde mümkün olmamaktadır.

Önalım hakkının kullanılmasının bazı koşullara tabi tutulmuş olmasına rağmen, ilk derece mahkemesi tarafından davanın kabulüne karar verilmesi gerektiği halde davanın reddine karar verildiği ya da davanın reddine karar verilmesi gerektiği halde, davanın kabulüne karar verildiği, Dairemize istinaf incelemesi için gelen dosyaların ön incelemelerinden anlaşılmaktadır.

İtiraz konusu olan 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 341. maddesinin (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesindeki düzenleme nedeniyle, mülkiyet hakkına ilişkin olarak verilen önalım hakkı davalarında verilen bazı kararlarda, açıkça yanlış karar verildiği ön incelemeden anlaşılmasına rağmen, itiraza konu yasal düzenleme nedeniyle, ilk derece mahkeme kararının miktar olarak kesin olduğundan bahisle istinaf başvurusunun reddine karar verilmektedir.

TMK'nın 734/2. maddesi gereğince, önalım bedeli satış bedeli ile alıcıya düşen tapu giderleri toplamından oluşmakta olup, bu davalarda dava değeri kanunen bu şekilde kabul edilmekte ise de, korunması gereken mülkiyet hakkının değeri - diğer tapu iptali ve tescil davalarında olduğu gibi- önalım hakkına konu payın dava tarihindeki değeri olması gerektiğinden, yasal önalım bedelinin kesinliğe esas kabul edilmesi, mülkiyet hakkı ile hukuki dinlenme hakkının ihlali sonucunu doğurmaktadır.

O halde, aleyhine yanlış karar verilen taraf mağdur olmakta, mülkiyet hakkı ortadan kalkmakta veya mülkiyet hakkına ulaşamamakta, hak arama özgürlüğü, hukuki dinlenme hakkı ve mülkiyet hakkı ihlal edilmektedir.

Bu nedenle, miktar olarak kesin hüküm bulunduğundan bahisle istinaf başvurusunun reddine karar verilen taraflar, birçok dosyada Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yoluna gitmişlerdir.

Sonuç olarak, 6100 sayılı Yasanın “İstinaf yoluna başvurulabilen kararlar” başlıklı 341. maddesi (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinin "ön alım hakkından kaynaklanan davalar" yönünden, Anayasa'nın 2. 13. 35. ve 36. maddelerine aykırı olduğu görülmüştür.

TALEP:

6100 sayılı Yasanın “İstinaf yoluna başvurulabilen kararlar” başlıklı 341. maddesi (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinin "ön alım hakkından kaynaklanan davalar" yönünden Anayasa'nın 2. 13. 35. ve 36. maddelerine aykırılığı gerekçesiyle 6216 sayılı Yasanın 40. maddesi uyarınca itiraz yolu ile iptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvurulmasına karar verilmiştir.”