Anayasa Norm Denetimi: 2023-15 Sayılı 25-01-2023 Tarihli Karar: İtiraz-Esas - Ret

II. İNCELEME SONUÇLARI

“5275 Sayılı Kanun’un 38 ila 44. maddelerinde hükümlü ve tutuklular hakkında uygulanacak disiplin suçları ile, bu suçların karşılığı olan yaptırımlar düzenlenmiştir.

Somut olayda ceza infaz kurumu idaresi tarafından tutulan 13/09/2022 tarihli tutanakta iki hükümlünün kavga ettiklerinin görülmesi üzerine disiplin soruşturmasına başlanmış ve her iki hükümlüye 5275 sayılı Kanunun 43/2-d maddesi uyarınca kurumda korku, kaygı veya panik yaratabilecek biçimde söz söylemek veya davranışta bulunmak fiilinden ötürü ayrı ayrı 3 ay süreyle ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma cezası verilmiştir.

Hükümlülerden biri bu disiplin cezası kararına karşı şikayet yoluna başvurmamış, diğer hükümlü ise İnfaz Hakimliğine şikayet yoluna başvurmuştur.

Şikayet yoluna başvuran hükümlü tüm aşamalarda, televizyon izlerken elinde bulunan kumandayı diğer hükümlünün almaya çalıştığını, hakaret ettiğini ve üzerine yürüdüğünü beyan etmiş, bu hususların bir kısmı ceza infaz kurumunda beyanına başvurulan hükümlüler ve kamara kaydı çözüm tutanağı ile de doğrulanmıştır.

Ceza infaz kurumunda bulunan hükümlüler kurum güvenliği ve disiplinini bozucu eylemlerden kaçınmakla yükümlüdür. Disiplin cezaları bu düzen ve disiplinin sağlanması amacıyla öngörülen kurallardır. Disiplin cezası alan hükümlü sadece bu cezayı çekmekle kalmayıp aynı zamanda iyi halli olmayı niteliğini kaybetmekte, 5275 sayılı Kanunun 48/4. maddesine göre disiplin cezasının niteliğine göre belirlenmiş süreler dolmadan yeniden iyi hali kazanamamaktadır. İyi halin kaybedilmesi ise hükümlünün açık ceza infaz kurumuna ayrılma, denetimli serbestlikten yararlanma ve koşullu salıverilme gibi çok önemli haklardan yararlanmasına engel olmaktadır.

Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, 5275 sayılı Kanunun 37. maddesi hükmü, disiplin suç ve cezaları yönünden genel hüküm niteliğindedir. bir eylemin disiplin suçuna vücut verebilmesi için sadece kanundaki özel hükümdeki şartların gerçekleşmesi yeterli olmayıp, aynı zamanda 5275 sayılı Kanunun 37. maddesindeki şartların da gerçekleşmesi gerekir. (Burcu Çelik Özkan, B. No: 2018/33605, paragraf 20-21)

Disiplin suç ve cezaları bakımından genel hüküm niteliğinde olan ve samut olayda uygulanma ihtimali bulunan 37. maddesinin 1. fıkrasın bakıldığında, hükümlü hakkında disiplin cezası uygulanabilmesi için ceza infaz kurumunda düzenli bir yaşamın sürdürülmesi, güvenliğin ve disiplinin sağlanması bakımından kanun, yönetmelik ve idarenin uyulmasını emrettiği veya gerekli kıldığı davranış ve tutumların kusurlu olarak ihlali gerekir. Böyle bir ihlal söz konusu olduğunda ise eylemin niteliği ve ağırlık derecesine göre kanunda belirtilen disiplin cezası uygulanabilecektir. Bu hükümde suçlar ve cezalar bakımından da geçerli olan iki temel ilkeye, kusurluluk ve eylemin niteliği ile orantılı ceza tayini ilkelerine yer verildiği görülmektedir.

5275 sayılı Kanunun 37/1. maddesinde disiplin cezası verilebilmesi için kusurlu olmak şartı aranmıştır. Buna göre hükümlü eyleminde kusurlu değilse (Türk Ceza Kanunu’nda yer alan ve kusur sorumluluğunu ortadan kaldıran meşru savunma veya zorunluluk hali gibi durumlarda) hükümlünün kusurundan bahsedilemeyeceği için, disiplin cezası tayin edilmesi de mümkün olmayacaktır. Buna karşılık kusur sorumluluğunu ortadan kaldırmayan ancak azaltan sebeplerin gerçekleşmesi durumu ile ilgili 5275 sayılı Kanunun 37. maddesinde herhangi bir genel hüküm yer almamaktadır. Bu konuda yalnızca Kanunun 46. maddesinde çocuk hükümlüler bakımından farklı disiplin cezaları öngörülmüş, onlar yönünden de kusur sorumluluğunu azaltan diğer sebeplere yer verilmemiştir.

Türk Ceza Kanunu’nun 29. maddesinde ceza sorumluluğunu azaltan bir sebep olarak haksız tahrik hükümleri düzenlenmiştir. Buna göre haksız tahrik altında suç işleyen faile ceza verilmekte ancak bu ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar indirilmektedir. Bu hükümle, tahrik altında suç işleyen faile daha az bir ceza verilerek hakkaniyet ve adalet ilkelerinin sağlanması amaçlanmaktadır. Benzer bir durum ceza infaz kurumunda bulunan bir hükümlünün haksız tahrik altında disiplin fiili işlemesi durumunda da gündeme gelmektedir. Buna karşılık, kanunda haksız tahrik altında disiplin suçu işleyen hükümlüye daha az disiplin cezası vermeyi mümkün kılan bir hüküm yer almamaktadır. Böyle bir durumda somut olayda olduğu gibi kavga eden iki hükümlüye de aynı disiplin cezası verilmektedir.

Anayasanın 2. maddesinde hukuk devleti ilkesine yer verilmiştir. Hukuk devleti ilkesinin gereklerinden biri de ölçülülük ilkesidir. Bu ilkenin alt ilkelerinden olan orantılılık ilkesine göre, kural ile ulaşılmak istenen amaç arasında ölçü olması gerekir. Buna göre, disiplin cezaları tayin edilirken hükümlülerin kusur durumlarının göz önüne alınması ve haksız tahrik gibi ceza sorumluluğunu azaltan durumlarda, hükümlülere daha az veya bir alt ceza verilmesine olanak sağlanması orantılık ilkesinin bir gereğidir.

Bunun yanında kusur yönünden aynı durumda olmayan iki hükümlüye objektif sorumluluk niteliğinde aynı disiplin cezasının verilmesine neden olan kural eşitlik ilkesine de aykırılık oluşturmaktadır.

İş bu sebepler ve Yüksek Mahkemenizin re'sen göz önüne alacağı diğer sebeplere binaen; 5275 Sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun 7242 sayılı Kanunla değişik 37. maddesinin 1. fıkrasının 1. cümlesi hükmünün iptaline karar verilmesi, Anayasanın 152. ve 6216 sayılı Kanunun 40. maddeleri uyarınca Yüksek Mahkemenizden arz ve talep olunur.”