Anayasa Norm Denetimi: 2022-5 Sayılı 26-01-2022 Tarihli Karar: İtiraz-Esas - Ret

II. İNCELEME SONUÇLARI

“...

2- BAKILAN DAVADA UYGULANACAK KANUN MADDESİ

7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun’un 8/(5)-b-2 maddesinde,

“Hizmet içinde resmi sıfatının gerektirdiği saygınlığı ve güven duygusunu sarsacak eylem ve davranışlarda bulunmak.” fiili, on altı ay uzun süreli durdurma cezasını gerektiren eylemler arasında sayılmıştır.

‘Uygulanacak Hükümler’ başlıklı 34. maddesinin 3. fıkrasında “Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığında terfileri 926 sayılı Kanun, 3466 sayılı Kanun, 3269 sayılı Kanun ile 6191 sayılı Kanun hükümlerine tabi olan personel hakkındaki kademe ilerlemesinin durdurulması cezası, 8 inci maddenin yedinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri hükmüne göre yerine getirilir.” hükmüne, atıf yapılan 8. maddesinin 7. fıkrasında ise; “(Değişik:17/1/2019-7161/64 md.) Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığında, terfileri 27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanunu, 28/5/1988 tarihli ve 3466 sayılı Uzman Jandarma Kanunu, 18/3/1986 tarihli ve 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu ve 10/3/2011 tarihli ve 6191 sayılı Sözleşmeli Erbaş ve Er Kanunu hükümlerine tabi olan personelin;

a) Kısa süreli durdurma cezası verilmesini gerektiren hallerde brüt aylıklarının 1/5’i ila 1/4’ü,

b) Uzun süreli durdurma cezası verilmesini gerektiren hallerde brüt aylıklarının 1/3’ü ila 1/2’si,

kesilir. ” hükmüne yer verilmiştir.

3- ANAYASAL DÜZENLEMELER

Anayasanın “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2. maddesinde: “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devletidir.” hükmüne,

“Anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü” başlıklı 11. maddesinin ikinci fıkrasında “Kanunlar Anayasaya aykırı olamaz.” hükmüne yer verilmiş olup, 152’nci maddesinde “Bir davaya bakmakta olan mahkeme, uygulanacak bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasaya aykırı görürse veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırsa, Anayasa Mahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar davayı geri bırakır. Mahkeme, Anayasaya aykırılık iddiasını ciddi görmezse bu iddia, temyiz merciince esas hükümle birlikte karara bağlanır. Anayasa Mahkemesi, işin kendisine gelişinden başlamak üzere beş ay içinde kararını verir ve açıklar. Bu süre içinde karar verilmezse mahkeme davayı yürürlükteki kanun hükümlerine göre sonuçlandırır. Ancak, Anayasa Mahkemesinin kararı, esas hakkındaki karar kesinleşinceye kadar gelirse, mahkeme buna uymak zorundadır. ...” hükmüne,

yer verilmiştir.

4- ANAYASA’YA AYKIRILIK SORUNUNUN DEĞERLENDİRİLMESİ

Anayasa’nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti’nin bir hukuk devleti olduğu belirtilmiştir. Hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun olan, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuk kurallarıyla kendini bağlı sayan ve yargı denetimine açık olan devlettir.

Genel olarak tarifi yukarıda belirtilen ‘hukuk devleti’ kavramının içeriğini oluşturan şartlardan bir tanesi de latince deyimiyle ‘ne bis in idem’ ilkesidir. Aynı eylem ve konudan dolayı mükerrer yargılama ve cezaya çarptırmaya izin verilmemesi anlamına gelen bu ilke ilk bakışta sadece ceza hukuku kapsamında verilen cezaları ilgilendiren bir ilke olarak görünmekte ise de disiplin hukukunun ceza hukuku ilişkisi dikkate alındığında, ilkenin ‘hukuk Devleti’nin gerçekleştirilmesi açısından disiplin hukukunda da yer alması gerektiği açıktır. Ancak burada anlatılmak istenen, ceza hukuku kapsamındaki bir yaptırımının yanında idarece ayrı bir yaptırım uygulanması değil, idarece işlenen tek fiil nedeniyle birden fazla ceza yaptırımı uygulanmasıdır. Çünkü disiplin cezasına temel oluşturan eylem ya da davranış şeklindeki idari ihlal, aynı zamanda ceza hukukunda suç sayılabilir. Bu durumda disiplin cezası yanında bir de cezai yaptırım uygulanabilir. Bu iki yaptırımın türü, sebep, sonuç, hukuksal dayanak, amaç ve usul açısından birbirlerinden farklı olması sebebiyle bu durum hukuk devleti ilkesine aykırılık teşkil etmez.

Fakat, disiplin hukukunda suç teşkil eden bir eylemden dolayı ayrı ayrı iki disiplin cezası verilmesi sonucunu doğurabilecek düzenlemelere yer verilmesinin Anayasa’nın 2. maddesinde düzenlenen “hukuk devleti” ilkesine aykırı olacağı şüphesizdir.

Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Personeline ilişkin disiplinsizlik ve cezaları düzenlemek amacıyla yürürlüğe konulan 7068 sayılı Kanunun 7. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde “Aylıktan kesme cezası”, (ç) bendinde “Kısa süreli durdurma cezası”, (d) bendinde “Uzun süreli durdurma cezası” tanımlandıktan sonra 8. maddesinin üçüncü fıkrasında aylıktan kesme cezasını gerektiren eylemler; dördüncü fıkrasında “Kademe ilerlemesinin kısa ya da uzun süreli durdurulmasını gerektiren eylemler tahdidi olarak sayılmış, 4. maddesinin ikinci fıkrasında ise “Aynı fiil nedeniyle bu Kanunda yazılı disiplin cezalarından birden fazlası verilemez” düzenlemesine yer verilmiştir.

Bu açıklamalar ışığında yukarıda belirtilen 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun’un 8/(5)/(b)-(2) maddesinde “Hizmet içinde resmi sıfatının gerektirdiği saygınlığı ve güven duygusunu sarsacak eylem ve davranışlarda bulunmak.” fiili “Onaltı ay uzun süreli durdurma” cezasını gerektiren eylemler arasında sayıldıktan sonra, aynı Kanunun 8/7 maddesinde ‘‘Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığında, terfileri 27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanunu hükümlerine tabi olan personelin;

a) Kısa süreli durdurma cezası verilmesini gerektiren hallerde brüt aylıklarının 1/5’i ila 1/4’ü,

b) Uzun süreli durdurma cezası verilmesini gerektiren hallerde brüt aylıklarının 1/3’ü ila 1/2’si kesilir. ’’ hükmüne yer verilmiştir.

Anılan düzenlemeler ile Kanunun 4. maddesinin ikinci fıkrasındaki düzenlemeye aykırı şekilde, kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını gerektiren eylemin aynı kanunda tahdidi şekilde sayılan farklı eylemlere ilişkin düzenlenen “Aylıktan kesme” cezası ile cezalandırılması sonucunu doğurarak hem Anayasanın 2. maddesinde tanımlanan hukuk devleti ilkesine hem de yukarıda aktarılan ve evrensel bir hukuk kuralı olan “ne bis in idem” prensibine aykırılık teşkil etmektedir. Böylece, kanun sistematiği içinde daha yukarıda olan dördüncü maddenin ikinci fıkrası ile belirlenen genel ilkeye aykırı uygulamaların ortaya çıkmasına sebep olmaktadır.

Zira bahsi geçen düzenleme, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 125 inci maddesinin sondan üçüncü fıkrasında yer alan “Öğrenim durumları nedeniyle yükselebilecekleri kadroların son kademelerinde bulunan Devlet memurlarının, kademe ilerlemesinin durdurulması cezasının verilmesini gerektiren hallerde, brüt aylıklarının 1⁄4’ü – 1⁄2’si kesilir ...” şeklindeki, aylıktan kesme uygulamasının yapılabilmesi için, kademe ilerlemesinin durdurulması cezasının fiilen uygulanamaması şartını arayan hükmünden farklı olarak, böyle bir koşul aramaksızın, personelin eyleminin karşılığı olan kademe ilerlemesini 16 ay süreyle durdurmak suretiyle cezalandırdıktan sonra, bir de maaş kesimi cezası uygulamak suretiyle bir fiil için iki defa cezalandırma sonucunu doğurmaktadır.

Buna göre, tek eylemin aynı kanunda düzenlenen iki farklı ceza ile cezalandırılmasına yol açan söz konusu düzenlemenin, evrensel hukuk kuralları ve Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 2. maddesinde yer alan hukuk devleti ilkesine aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.

5- SONUÇ VE TALEP

7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun’un 8 inci maddesinin 7. fıkrasının (b) bendinde yer alan “Uzun süreli durdurma cezası verilmesini gerektiren hallerde brüt aylıklarının 1/3’ü ila 1/2’si kesilir.” hükmünün; Anayasanın 2. maddesine aykırı olduğu kanaatine varıldığından, anılan düzenlemenin iptali amacıyla re’sen itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesine başvurulmasına, Anayasa Mahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar davanın görüşülmesinin geri bırakılmasına, 5 (beş) ay içerisinde Anayasa Mahkemesince bir karar verilmemesi halinde mevcut mevzuat hükümlerine göre davanın karara bağlanmasına, kararın bir örneğinin taraflara tebliğine, 19/12/2019 tarihinde oybirliği ile karar verildi.”