Anayasa Norm Denetimi: 2013-77 Sayılı 18-06-2013 Tarihli Karar: İtiraz-Esas - İptal

II. İNCELEME SONUÇLARI

"...

II- İTİRAZIN GEREKÇESİ

İtiraz başvurusunun gerekçe bölümü şöyledir;

'İzmir Defterdarlığı tarafından 02.07.2009 tarihinde pazarlık usulü ile İzmir İli, ' İlçesi, ' Mahallesi, ' yöresi, ' pafta ' ada ' no'lu parselde bulunan Hazine adına kayıtlı taşınmazın, restoran ve kafeterya yeri olarak kullanılmak üzere bir yıl geçici süreli kiralanması ihalesinin yapıldığı, ihalenin ' Taşımacılık Turizm Gıda Reklam Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi'nin üzerinde kaldığı; ihalenin kesinleşmesine ilişkin 13.07.2009 tarih ve 9034 sayılı ihale komisyonu kararının, İzmir Defterdarlığı'nın 15.07.2009 tarihli yazısıyla davacıya tebliğ edilerek bu yazının tebliğinden itibaren 15 gün içerisinde ihale bedelinin ödenmesi ve taşınmaz kira sözleşmesinin imzalanması için başvurmasının davacıya bildirildiği; davacının belirtilen süre içerisinde başvurmadığı gerekçesiyle ihalenin feshedildiği, geçici teminatın irat kaydedildiği ve davacı şirket hakkında bir yıl süreyle yasaklama kararı verilmesi talebiyle Milli Emlak Genel Müdürlüğü'ne başvurulduğuna ilişkin 01.02.2010 tarihli işlemin tesis edilmesi üzerine, davacı şirket tarafından, sözleşmenin süresi içinde yapılmamasında özel bir kastının bulunmadığı, 15.07.2009 tarihli yazının 27.07.2009 tarihinde tebliğ edildiği, 05.08.2009 tarihinde banka teminat mektubu alınıp sözleşme yapmak üzere idareye başvurmalarına rağmen, kendilerine daha sonra gelmelerinin söylendiği, süresinde başvuru yapamamalarının postadaki gecikmeden kaynaklandığı iddialarıyla davalı idare işleminin iptali istemiyle açılan davada; İzmir 3. İdare Mahkemesi'nin 08.12.2010 tarih ve E:2010/274, K:2010/1673 sayılı kararıyla; uyuşmazlık konusu ihalenin davacının üzerinde kaldığı, 13.07.2009 tarih ve 9034 sayılı ihale komisyon kararıyla ihalenin kesinleştiği, davalı idarenin 15.07.2009 tarih ve 28424 sayılı yazısı ile bu yazının tebliğ tarihinden (postada meydana gelebilecek gecikmelerde, yazının postaya verildiği tarihi takip eden 7. gün tebliği tarihi sayılacaktır.) itibaren 15 gün içerisinde, idarelerine müracaat edilerek belirtilen toplam tutarın ödenmesi ve idarece hazırlanan taşınmaz kira sözleşmesinin imzalanması gerektiği, aksi takdirde ihalenin feshedilip geçici teminatın hazineye irat kaydedileceği ve 2886 sayılı Kanun'un ilgili maddelerinin uygulanacağının belirtildiği, bu yazının 17.07.2009 tarihinde postaya verilerek davacı şirketin daimi katibine 27.07.2009 tarihinde tebliğ edildiği, ihale uhdesinde kalan davacı şirketin, söz konusu tebligat ile bildirilen yasal süresi içerisinde idareye müracaat ederek belirtilen tutarı (kira bedeli, kesin teminat vs.) ödemediği ve kira sözleşmesini imzalamadığından, davacı şirketin 11.08.2009, 17.08.2009 ve 26.08.2009 tarihlerinde kira sözleşmesi yapılması yönündeki başvuruları kabul edilmeyerek, davaya konu 01.02.2010 tarih ve 4658 sayılı işlem ile ihalenin feshedilip yatırılan geçici teminatın Hazineye irat kaydedilmesine ve şirket hakkında bir yıl süreyle yasaklama kararı verilmesi için durumun Milli Emlak Genel Müdürlüğü'ne bildirilmesine karar verildiği; söz konusu ihale kararının kesinleşmesi üzerine davacı şirkete posta yolu ile 27.07.2009 tarihinde ulaşan 15.07.2009 tarih ve 28424 sayılı yazının 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 32. maddesi uyarınca 22.07.2009 tarihinde tebliğ edilmiş sayılacağından, davacı şirket tarafından, bu tarihten itibaren 15 gün içerisinde idarece belirtilen tutarın ödenmesi ve kira sözleşmesinin imzalanması suretiyle yasal yükümlülüklerinin yerine getirilmesi gerekirken, yasal yükümlülükler süresi içerisinde yerine getirilmediğinden dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verildiği, bu kararın davacı şirket tarafından temyiz edildiği anlaşılmaktadır.

İptali İstenilen Kanun Hükmü :

2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun "Kesinleşen İhale Kararlarının Bildirilmesi" başlıklı 32. maddesinin birinci fıkrasında yer alan "İta amirince onaylanan ihale kararları, onaylandığı günden itibaren en geç 5 iş günü içinde, üzerine ihale yapılana veya vekiline, imzası alınmak suretiyle bildirilir veya iadeli taahhütlü mektupla tebligat adresine postalanır. Mektubun postaya verilmesini takip eden yedinci gün, kararın istekliye tebliğ tarihi sayılır." kuralının, "....Mektubun postaya verilmesini takip eden yedinci gün, kararın istekliye tebliğ tarihi sayılır." cümlesinin Anayasa'nın 2. ve 36. maddelerine aykırılığı düşüncesiyle başvurulmaktadır.

İptali İstenilen Kanun Hükmünün Anayasa'ya Aykırılığının Değerlendirilmesi :

1982 Anayasası'nın "Cumhuriyetin Nitelikleri" başlıklı 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti'nin bir hukuk devleti olduğu kurala bağlanmıştır.

Anayasa'nın 2. maddesinde ifadesini bulan hukuk devleti ilkesi, bütün uygar ve demokratik rejimlerin temel özelliklerinden biridir. Hukuk devleti kavramı, vatandaşların hukukî güvenlik içinde bulundukları, devletin işlem ve eylemlerinin hukuk kurallarına bağlı olduğu devleti ifade eder. Bir devletin hukuk devleti olarak nitelendirilebilmesi için birçok şartın varlığı gerekmekle birlikte, bu şartların en önemlilerinden biri, idarenin işlem ve eylemlerinin yargısal denetime tabi tutulabilmesidir. Bir devlette idarenin işlem ve eylemlerinin yargısal denetime tabi tutulması önünde engeller bulunması durumunda, o devletin hukuk devleti olma vasfı da zedelenecektir. Hukuk devletinin diğer bir şartı ise "belirlilik"tir. Buna göre, yasal düzenlemelerin hem kişiler, hem de idare yönünden herhangi bir duraksama ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi de gereklidir. Belirlilik ilkesi, hukuksal güvenlikle bağlantılıdır. Hukuki güvenlik, kişilerin kamu otoriteleriyle ilişkilerinde bugün ve geleceğe dönük olarak güven duygusu içinde olmaları demektir. Hukuki güvenlik ilkesi gereğince, her birey, yasadan, belirli bir kesinlik içinde, hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını, bunların idareye hangi müdahale yetkisini doğurduğunu bilmelidir. Kişi ancak bu durumda kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve buna göre davranışlarını belirler. Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar.

Yasa kuralları, ilgili kişilerin mevcut şartlar altında belirli bir işlemin ne tür sonuçlar doğurabileceğini makul bir düzeyde öngörmelerini mümkün kılacak şekilde düzenlenmelidir. Hukuki öngörülebilirlik ilkesi olarak kabul edilen bu ilke sayesinde kişilerin geleceği öngörebilmeleri ve her türlü faaliyetlerini buna göre planlayıp yürütmeleri sağlanır.

Anayasanın 36. maddesinde, 'Herkes meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki bir davaya bakmaktan kaçınamaz' kuralına yer verilmiştir. Burada bahsi geçen 'Adil yargılanma hakkı' anayasal bir kural olduğu gibi, ülkemizin de taraf olduğu Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 6. maddesinde de düzenlenmiştir. Adil yargılanma hakkının da birçok unsuru bulunmakla birlikte, uyuşmazlık konusu ihtilafla ilgili olan kısmı, başvuru sürelerindeki belirsizlik-kısalık ve çeşitlilikten kaynaklanan 'öngörülebilirlik' ve 'belirlilik' unsurlarıdır.

Uyuşmazlık konusu olaya uygulanan ve yukarıda metnine yer verilen 2886 sayılı Kanun'un 32. maddesinde, mektubun postaya verilmesini takip eden yedinci günün, kararın istekliye tebliğ tarihi sayılacağı belirtilerek posta idaresinden kaynaklanan gecikmeler de tebligatın muhatabı olan ilgililere yüklendiğinden, bu gecikme idare karşısında daha zayıf bir konumda olan ilgililer açısından "öngörülemez" olup, bu şekilde ilgililer açısından hukuk güvenliği ilkesinin ihlal edildiği sonucuna ulaşılmaktadır.

Nitekim 28.09.1977 tarih ve 31 sayılı "Bireylerin İdari İşlemler Karşısında Korunması" başlıklı Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi Tavsiye Kararı'nda; vatandaşın kendisini ilgilendiren işlerde, idari yöntemlere karşı korunmasının, kişinin temel hak ve özgürlüklerinin korunması ile ilgili bir sorun olduğu, ilgilinin kendisine tanınan bir hakkı gereği gibi kullanabilmesi için, böyle bir hakkın varlığından haberdar olması gerektiği, idarenin ilgiliyi bu hakkın varlığından haberdar etmekle yükümlü olduğu, uygun zamanda (böyle bir hakkı kullanması için gereken hazırlıkları yapmasına yetecek kadar) itiraz etme, deliller ileri sürme ve kanıtlayıcı belge kullanma gibi olanaklara sahip olduğunu bildirmek zorunda olduğu, bu bildiriyi mektup, gazete ilanı veya uygun bir yere afiş asma gibi her türlü araçla yapabileceği belirtilmiştir.

İlgililerin hukuk düzeninin kendisine verdiği bir hakkı kullanabilmesi, bir yükümlülüğü yerine getirebilmesi için bu hak ve yükümlülüğün kendileri açısından doğduğunu bilmesi gerekmektedir. Aksi takdirde bu bilgiye sahip olmayan ilgililer tarafından kendisine verilen haklar kullanılamayacak, ifa edilmesi gereken yükümlülükler ise yerine getirilemeyecektir. Bu durumun ise yukarıda aktarılan hukuki belirlilik, öngörülebilirlik ve hukuki güvenlik ilkelerinin ihlâli niteliğinde olacağı açıktır.

İtiraz yoluna konu edilen kural ile, ilgililer nezdinde doğan ihalenin kendi üzerinde kaldığına ilişkin durum ile süresi içinde sözleşme imzalanması gerektiğine ilişkin yükümlülüğün bildirimine ilişkin işlem posta ile tebligata çıkarılmakta, ancak bu tebligatın içeriğinden haberdar olunarak yükümlülüğün yerine getirilmesi için öngörülen on beş günlük süre ilgilinin bu durumdan haberdar olması beklenmeden, tebligatın postaya verilmesini izleyen yedinci gün kendiliğinden başlamaktadır. Böyle bir durumun ise hukuki güvenlik ve öngörülebilirlik ilkelerinin zedelenmesi niteliğinde olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.

Öte yandan, ilgili tarafından süresi içinde sözleşme imzalanmaması durumunda, sözleşme imzalama hakkının sona ermesi, geçici teminatının irat kaydedilmesi ve ihalelere katılmaktan yasaklama yaptırımının uygulanması sonucu doğacağından, ilgilinin haberdar olmadığı bir işlem nedeniyle kendisi hakkında bu ölçüde ağır sonuçların doğabilecek olması da, bu sonuçların doğmasına yol açan itiraza konu yasa kuralının Anayasa'ya aykırı olduğu savını güçlendirmektedir.

Açıklanan nedenlerle; bir davaya bakmakta olan mahkemenin, o davada uygulanacak bir kanun hükmünü Anayasa'ya aykırı görürse ilgili kanun hükmünün iptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvurabileceğini düzenleyen 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesinin birinci fıkrası gereğince, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 32. maddesinin birinci fıkrasının sonunda yer alan "...Mektubun postaya verilmesini takip eden yedinci gün, kararın istekliye tebliğ tarihi sayılır." kuralının, Anayasa'nın 2. ve 36. maddelerine aykırı olduğu kanısına ulaşılması nedeniyle bu cümlenin iptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvurulmasına; bu kuralın Anayasa'ya aykırılığı ve uygulanması durumunda telafisi güç veya imkânsız zararlar doğabileceği gözetilerek esas hakkında bir karar verilinceye kadar yürürlüğünün durdurulmasının istenilmesine, iptali istenen kuralın Anayasa'nın hangi maddelerine aykırı olduğunu açıklayan gerekçeli başvuru kararının aslının, başvuru kararına ilişkin tutanağın onaylı örneğinin, dava dilekçesi ile dosyanın ilgili bölümlerinin onaylı örneklerinin dizi listesine bağlanarak Anayasa Mahkemesi Başkanlığı'na gönderilmesine, 21.12.2012 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.'"