AYM İkinci Bölüm 2021/62759 E.

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

HATİCE EFE VE EĞİTİM VE BİLİM EMEKÇİLERİ SENDİKASI BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2021/62759) Karar Tarihi: 10/2/2026

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

I. BAŞVURUNUN ÖZETİ

1. Başvuru, kamu görevlisinin katıldığı toplantıdan dolayı görevden uzaklaştırılması nedeniyle toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

2. Başvurucu, başvuruya konu olayların yaşandığı tarihte Diyarbakır'ın Yenişehir ilçesinde bir lisede öğretmen olarak görev yapmaktadır. Başvurucu, Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası (Sendika) üyesidir.

3. Sendikanın Diyarbakır 1 No.lu Şubesi tarafından kadına yönelik şiddeti protesto etmek amacıyla alınan karar doğrultusunda 4/5/2019 tarihinde düzenlenen basın açıklaması sırasında başvurucu gözaltına alınmıştır. Başvurucu hakkında Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığınca (Başsavcılık) terör örgütü propagandası yapma suçundan ceza soruşturması başlatıldığı ve başvurucunun 10/5/2019 tarihli işlemle görevden uzaklaştırıldığı anlaşılmaktadır.

4. Başvurucu hakkında 14/5/2019 tarihli işlemle disiplin soruşturması başlatılmıştır. Başsavcılığın 17/5/2019 tarihli kararıyla terör örgütü propagandası yapma suçundan başvurucu hakkında kovuşturma yapılmasına yer olmadığına karar verilmiştir.

5. Başvurucu görevden uzaklaştırma işleminin iptali talebiyle dava açmıştır. Diyarbakır 3. İdare Mahkemesi (Mahkeme) 28/11/2019 tarihinde davanın reddine karar vermiştir. Kararda, başvurucunun açığa alınmasına ilişkin işlemin kaldırılarak 24/9/2019 tarihinde görevine döndüğü belirtilmiştir. Kararın gerekçesi şöyledir:

"...görevden uzaklaştırma kararı bir disiplin cezası olmayıp ilgililer hakkında açılan disiplin soruşturmasının sıhhat ve selameti açısından alınan geçici bir tedbirdir. Kamu görevlilerinin görevden uzaklaştırmaları konusunda idareye verilen yetki ile, soruşturmanın esenlikle yürütülmesinin yanısıra kamu hizmetinin görülmesinde ilgililerinin görevi başında kalması nedeniyle ortaya çıkabilecek olumsuz etkilerin önlenmesi amaçlandığından, yukarıda belirtilen iddialar ile ilgili olarak dava konusu işlem tarihi itibariyle davacı hakkında adli işlem başlatılması ve idari soruşturma başlatılmasının bildirilmesi dolayısıyla Mahkememizce işlem tarihi itibariyle hukuki inceleme yapılarak, davacıya isnat edilen suçlamaların niteliği karşısında görevde kalması halinde doğabilecek sakıncaların önlenmesi ve yürütülmekte olan soruşturmanın selameti için ihtiyati bir tedbir olarak uygulandığı anlaşılan görevden uzaklaştırma işleminin tesisinde, idareye tanınan takdir yetkisi sınırları içinde kalındığı sonucuna ulaşılmakla, dava konusu işlemde kamu yararı ve hizmet gerekleri yönünden hukuka ve mevzuata aykırılık görülmemiştir."

6. Başvurucu, ret kararına karşı istinaf kanun yoluna başvurmuştur. Gaziantep Bölge İdare Mahkemesi 5. İdari Dava Dairesi 10/11/2021 tarihinde istinaf başvurusunun reddine kesin olarak karar vermiştir.

7. Öte yandan başvurucunun 16/9/2019 tarihinde getirilen teklif doğrultusunda tesis edilen 24/9/2019 tarihli işlemle görevine iade edildiği anlaşılmaktadır.

8. Başvurucu, nihai kararı 28/11/2021 tarihinde öğrendikten sonra 23/12/2021 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

9. Başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

II. DEĞERLENDİRME

A. Gerçek Kişi Başvurucu Yönünden

10. Başvurucu eldeki başvuruya konu görevden uzaklaştırılmasına ilişkin işlem nedeniyle pasaportuna tahdit konulduğundan, maaşlarının eksik ödendiğinden ve ek ders ücretlerinin ödenmediğinden de yakınmıştır. Başvurucu 14/1/2020 tarihli istinaf dilekçesinde, pasaport tahdidinin kaldırılmasını sağlamak için çaba harcadığını ve ek ders ücretlerine ilişkin olarak idari dava açtığını ifade etmiştir. Bununla birlikte başvuru formunda göreve iade sonrasında da şikâyet edilen bu hususların devam edip etmediğine ilişkin bir açıklama yapılmamıştır. Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi kayıtlarından başvurucunun ek ders ücretlerinin ödenmesi talebiyle açtığı bir dava görülmemektedir. Başvurucunun -eğer varsa- söz konusu şikâyetlerini olağan idari ve yargısal yolları tükettikten sonra ayrı birer bireysel başvuruya konu yapabileceği açıktır. Bu sebeplerle başvurucunun pasaportuna tahdit konulması ve ek ders ücretlerinin ödenmemesi şikâyetleri yönünden eldeki başvuruda bir inceleme yapılmayacaktır.

11. Başvurucu; görevden uzaklaştırma işleminin tesis edilebilmesi için kişi hakkında adli veya idari soruşturma olması gerektiğini, kendisi hakkında hiçbir soruşturma olmamasına rağmen üyesi olduğu Sendikanın eylemine katıldığı gerekçesiyle görevden uzaklaştırıldığını, bu nedenle ifade ve örgütlenme özgürlüğü ile toplantı hakkının, hakkında suç unsuru olmamasına rağmen görevden uzaklaştırılması işlemine karşı açtığı davanın reddedilmesi nedeniyle de masumiyet karinesinin ihlal edildiğini iddia etmiştir.

12. Başvurucunun iddialarının bir bütün hâlinde toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

13. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) 80. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (ç) bendi şöyledir:

"(1) Bölümler ya da Komisyonlarca yargılamanın her aşamasında aşağıdaki hâllerde düşme kararı verilebilir:

… ç) Bölümler ya da Komisyonlarca saptanan herhangi bir başka gerekçeden ötürü, başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir neden görülmemesi."

14. İçtüzük'ün 80. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (ç) bendi uyarınca Anayasa Mahkemesince saptanan herhangi bir gerekçeden dolayı başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir sebebin olmadığı kanaatine varılması hâlinde başvuru hakkında düşme kararı verilebilir (H.L. [2. B.], B. No: 2013/66, 16/5/2013, §§ 17, 18).

15. Olayda başvurucunun 10/5/2019 tarihinde görevden uzaklaştırılması üzerine başvuru konusu davayı açtığı, söz konusu dava devam ederken 24/9/2019 tarihli işlemle görevden uzaklaştırma tedbirinin kaldırıldığı anlaşılmaktadır. Yaklaşık 4,5 ay sonra göreve iade edilen başvurucunun uzaklaştırma işleminden kaynaklı olarak eldeki başvuruya konu tükettiği hukuk yolu kapsamında başvurunun incelenmesini haklı kılacak somut bir şikâyette de bulunmadığı görülmektedir. Bu doğrultuda başvurucunun başvuru konusu davadaki talebinin idarenin işlemiyle karşılandığı görüldüğünden başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir neden kalmadığı sonucuna varılmıştır.

16. Öte yandan İçtüzük'ün 80. maddesinin (2) numaralı fıkrasında öngörülen başvurunun incelenmesinin devamında Anayasa'nın uygulanması veya temel hakların kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi ya da insan haklarına saygının gerekli kıldığı herhangi bir durumun da söz konusu olmadığı anlaşılmıştır.

17. Açıklanan gerekçelerle İçtüzük'ün 80. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (ç) bendi uyarınca başvurunun düşmesine karar verilmesi gerekir.

B. Tüzel Kişi Başvurucu Yönünden

18. Başvuru, münhasıran gerçek kişi başvurucunun görevden uzaklaştırılmasına ilişkindir. İncelenen olayda başvurucu Sendikaya herhangi bir yaptırım uygulanmamıştır. Bununla birlikte başvurucu, sendika tüzel kişiliğinin haklarını doğrudan etkileyen somut bir olgu ileri sürmemiştir. Dolayısıyla tüzel kişi başvurucunun ihlale konu edilen işlem nedeniyle güncel ve kişisel bir hakkının doğrudan etkilendiği söylenemez (Onur Doğanay [2. B.], B. No: 2013/1977, 9/1/2014, §§ 39-47).

19. Açıklanan gerekçelerle başvurunun kişi bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

III. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. 1. Gerçek kişi başvurucu yönünden başvurunun DÜŞMESİNE,

2. Tüzel kişi başvurucu yönünden başvurunun kişi bakımından yetkisizlik nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA, B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA 10/2/2026 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan :

Basri BAĞCI Üyeler :

Yıldız SEFERİNOĞLU Kenan YAŞAR Ömer ÇINAR Metin KIRATLI Raportör :

Muhammed Cemil KANDEMİR Başvurucular :

1. Hatice EFE

2. Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası Vekili :

Av. İbrahim AFŞAR