CASE OF K.v. MEDITERRANEAN TOURS LIMITED v. TÜRKİYE - [Turkish Translation] by the Turkish Ministry of Foreign Affairs

İKİNCİ DAİRE

K.V. MEDITERRANEAN TOURS LIMITED / TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no. 41120/17)

KARAR

(Esas)

Madde 6 § 1 (medeni) • Kuzey Kıbrıs'ta 1974 yılında terk edilen bir mülkle

ilgili olarak başvuran şirket tarafından Taşınmaz Mal Komisyonu (TMK)

nezdinde başlatılan yargılamaya dini bir vakfın üçüncü taraf olarak katılması

• Üçüncü tarafın menfaatleri de dahil olmak üzere, davacının menfaatleri ile

adaletin düzgün bir şekilde uygulanmasını sağlama ihtiyacı arasındaki adil

denge • Üçüncü tarafın katılımının adil yargılama ilkesine uymak için gerekli

olması • Keyfiliğin olmaması • Bir bütün olarak yargılamada adaletsizlik

olmaması

Madde 1 P1 • Mülkiyetin barışçıl kullanımı • TMK'nın başvuran şirketin

talebini incelerken tutarlı, özenli ve uygun hızda hareket etmemesi

Madde 46 • Kararın infazı • Genel tedbirler • Davalı Devletin TMK

nezdindeki yargılamayı hızlandırmak için çabalarını sürdürmesi ve

gecikmelerle ilgili olarak gerçek bir telafi sağlayan etkili bir hukuk yolu

oluşturması gerekliliği

Sicil Birimi tarafından hazırlanmıştır. Mahkeme açısından bağlayıcı değildir.

STRAZBURG

10 Haziran 2025

Bu karar Sözleşme’nin 44/2 maddesinde belirtilen şartlar uyarınca kesinlik

kazanacaktır. Editör tarafından revizyona tabi tutulması mümkündür.

K.V. MEDITERRANEAN TOURS LIMITED v. TÜRKİYE (MERITS) JUDGMENT

K.V. Mediterranean Tours Limited / Türkiye davasında,

Aşağıdaki üyelerden oluşan bir Daire olarak görev yapmakta olan Avrupa

İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Dairesi):

Arnfinn Bårdsen, Başkan,

Saadet Yüksel,

Jovan Ilievski,

Péter Paczolay,

Anja Seibert-Fohr,

Gediminas Sagatys,

Juha Lavapuro, hakimler, ve

Hasan Bakırcı, Sicil Memuru,

Kıbrıslı Rum bir şirket olan K.V. Mediterranean Tours Limited (“başvuran

şirket”) tarafından 25 Mayıs 2017 tarihinde İnsan Hakları ve Temel

Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşme'nin (“Sözleşme”) 34. maddesi

uyarınca Türkiye Cumhuriyeti aleyhine Mahkeme'ye yapılan başvuru (no.

41120/17); başvuran şirketin “Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti”nde bulunan

taşınmaz malına ilişkin tazminat talebiyle Taşınmaz Mal Komisyonu

nezdinde başlattığı yargılamanın etkili olmadığı, adil ve tarafsız bir mahkeme

hakkının ihlal edildiği ve Sözleşme'nin 6, 13 ve 14. maddeleri ile 1 No.lu

Protokol'ün 1. maddesi uyarınca ayrımcılık yapıldığı iddialarını içeren

şikâyetlerin Türk Hükümeti'ne (“Hükümet”) bildirilmesi kararı; tarafların

gözlemleri; “Kıbrıs Cumhuriyeti” tarafından sunulan görüşler göz önünde

bulundurularak

13 Mayıs 2025'de tarihinde yapılan özel görüşmeler sonucunda,

Aynı tarihte kabul edilen aşağıdaki kararı vermiştir:

GİRİŞ

1. Mevcut dava, Taşınmaz Mal Komisyonu (“TMK”) nezdindeki

yargılamanın uzunluğu ve özellikle de bir İslami Vakfın yargılamaya

müdahalesi ile bağlantılı olarak Gazimağusa'daki Kapalı Maraş bölgesine

yönelik uygulama ve TMK davaları için üst yargı mercii olarak Yüksek İdare

Mahkemesi'nin (temyiz heyeti) tarafsız olmadığı iddiası ile ilgilidir. Bu

başvuruda dile getirilen şikâyetler, 1974 yılında Kuzey Kıbrıs'a yapılan Türk

askeri müdahalesinden kaynaklanmaktadır. Bu bağlamda ortaya çıkan mülk

sorunlarının genel bağlamı, Kıbrıs / Türkiye ([GC], no. 25781/94, §§ 13-16

ve 28-33, AİHM 2001-IV) ve Demopoulos ve Diğerleri / Türkiye

(dec.)([GC], no. 46113/99 and diğer 7 adet, §§ 4-16, AİHM 2010) davalarında

ortaya konmuştur.

K.V. MEDITERRANEAN TOURS LIMITED v. TÜRKİYE (MERITS) JUDGMENT

OLAYLAR

2. Faaliyetlerini Lefkoşa'da yürüten başvuran şirket, 1967 yılında

kurulmuştur ve Lefkoşa'da avukatlık yapan A. Demetriades tarafından temsil

edilmiştir.

3. Hükümet, o dönemdeki Temsilcisi olan, Türkiye Cumhuriyeti Adalet

Bakanlığı İnsan Hakları Dairesi eski Başkanı Sayın Hacı Ali Açıkgül

tarafından temsil edilmiştir.

4. Hükümet'e, 19 Mart 2019 tarihinde başvuruya ilişkin bildirim

iletilmiştir.

5. Hükümet, 21 Ocak 2020 tarihinde Mahkeme'ye tek taraflı bir bildiri

sunmuştur. Mahkeme, 23 Mart 2021 tarihinde Hükümet'in tek taraflı

bildirisini incelemiş ve kabul etmemeye hükmetmiştir.

6. Davaya ilişkin olaylar aşağıdaki şekilde özetlenebilir:

7. Başvuran şirket, "Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti"ndeki ("KKTC")

Kapalı Maraş bölgesinde yer alan bir bina kompleksinin sahibidir.

Hissedarları ve yöneticileri Kıbrıs Rum kökenlidir.

8. Başvuran şirket, 1974 Türk askeri müdahalesinin ardından mülkünü

terk etmiştir.

9. Başvuran şirket, 23 Temmuz 2010 tarihinde, mülkünün kullanım

kaybı için yasal faiziyle birlikte tazminat talebiyle TMK'ya başvurmuştur.

Ayrıca, söz konusu taşınmaz malın iadesini, manevi tazminat, yasal faiz ve

mahkeme masraflarını talep etmiştir.

10. İlgili “KKTC” makamlarının başvuran şirketin talebine cevap

vermemesi üzerine, başvuran şirket 1 Kasım 2010 tarihinde gıyabi hüküm

için başvuruda bulunmuştur.

11. Gıyabi hüküm başvurusunu incelemek üzere 7 Aralık 2010, 2 Şubat

2011, 12 Nisan 2011, 5 Mayıs 2011, 22 Haziran 2011, 30 Eylül 2011, 5 Aralık

2011, 20 Şubat 2012, 18 Nisan 2012 ve 25 Haziran 2012 tarihlerinde yapılan

duruşmalarda, Başsavcılık, ihtilaf konusu mülkle ilgili bir rapor sunulmadığı

gerekçesiyle erteleme talep etmiştir. Bu talepler her seferinde kabul

edilmiştir.

12. 23 Ekim 2012 tarihinde, başvuran şirket, dava sürecindeki

gecikmelerden şikâyetçi olmuştur.

13. Aynı duruşmada Başsavcılık, Tapu ve Kadastro Dairesi'nin

savunmanın hazırlanması için gerekli olan raporu hazırlamadığını

belirtmiştir. Ayrıca, davanın ön değerlendirmesi, söz konusu mülkün Evkaf

İdaresi tarafından yönetilen Abdullah Paşa Vakfı adlı dini bir kuruluş adına

kayıtlı olduğunu göstermiştir.

14. 23 Kasım 2012 tarihinde TMK, Evkaf İdaresi’nin başvuran şirketin

hak iddiasından etkilenebileceğine ve bu nedenle üçüncü taraf olarak

yargılamaya kabul edilmesi gerektiğine kanaat getirmiştir.

K.V. MEDITERRANEAN TOURS LIMITED v. TÜRKİYE (MERITS) JUDGMENT

15. 6 Aralık 2012 tarihinde, başvuran şirket, “KKTC” İdari

Mahkemesi’ne, TMK nezdindeki yargılamada haksız erteleme ve gecikmeler

yaşandığı şikayetinde bulunmuştur. Ayrıca, Evkaf İdaresi’nin yargılamaya

üçüncü taraf olarak kabul edilmesine de itiraz etmiştir.

16. 6 Kasım 2015 tarihinde İdare Mahkemesi, mülkün başvuran şirkete

iadesini imkânsız hale getireceği gerekçesiyle Evkaf İdaresi’nin yargılamaya

üçüncü taraf olarak kabul edilemeyeceğine karar vermiştir. İdare Mahkemesi

ayrıca, TMK nezdindeki yargılamada erteleme ve gecikmelere ilişkin

şikâyetler hakkında karar verme yetkisinin bulunmadığına hükmetmiştir.

17. Taraflar bu karara “KKTC” Yüksek İdare Mahkemesi’nde itiraz

etmişlerdir: “KKTC” makamları ve Evkaf İdaresi'nin yargılamaya taraf

olarak kabul edilmemesi kararına itiraz ederken, başvuran şirket

yargılamadaki erteleme ve gecikmelere ilişkin karara itiraz etmiştir.

18. 29 Kasım 2016 tarihinde Yüksek İdare Mahkemesi, TMK nezdindeki

yargılamayla ilgili tüm konularda karar verme yetkisinin münhasıran

kendisine ait olduğuna karar vermiştir. Başvuran şirketin yargılamadaki

ertelemeler ve gecikmelerle ilgili şikâyetine ilişkin olarak, Yüksek İdare

Mahkemesi, bu konuların yargısal denetime tabi olmadığına karar vermiştir.

19. “KKTC” makamları ve Evkaf İdaresi tarafından yapılan şikayetle

ilgili olarak Yüksek İdare Mahkemesi, Gazimağusa Kaza Mahkemesi'nin 27

Aralık 2005 tarihli kararına atıfta bulunarak söz konusu mülkün şu anki

kayıtlı sahibinin Evkaf İdaresi olduğunu belirtmiştir. Yüksek İdare

Mahkemesi bu nedenle Evkaf İdaresi'nin yargılamaya taraf olarak kabul

edilmesi gerektiğine karar vermiştir.

20. 11 Aralık 2019 tarihinde, “KKTC” makamları TMK’ya görüşlerini

sunmuşlardır.

21. 9 Ocak 2020 tarihinde, başvuran şirket ve temsilcisi, TMK'nın

duruşmalarına katılmayı reddetmiştir. Daha sonra TMK tarafından 20 Şubat

2020, 18 Haziran 2020 ve 22 Ekim 2020 tarihlerinde başka duruşmalar

planlanmış, ancak başvuran şirket ve temsilcisi bu duruşmalara da

katılmamıştır.

22. 22 Şubat 2024 tarihinde, başvuran şirketin temsilcisi TMK nezdinde

bir duruşmaya katılmış ve Hükümet'in yapmak isteyebileceği tazminat

tekliflerini başvuran şirkete iletmeyi kabul etmiştir. Ancak daha sonra

başvuran şirket ve temsilcisi, herhangi bir uzlaşmaya Mahkeme huzurundaki

yargılama sürecinde varılabileceğini belirtmişlerdir.

23. TMK nezdindeki yargılama hala karara bağlanmamıştır.

İLGİLİ YASAL ÇERÇEVE VE UYGULAMA

I. HUKUK VE UYGULAMA

K.V. MEDITERRANEAN TOURS LIMITED v. TÜRKİYE (MERITS) JUDGMENT

24. İlgili hukuk ve uygulama, özellikle de TMK Kuralları için bkz.

Demopoulos ve Diğerleri (yukarıda anılan, §§ 33-40) ve Joannou/Türkiye

(no. 53240/14, §§ 39-45, 12 Aralık 2017).

25. Özellikle, 22 Aralık 2005 tarihinde 67/2005 sayılı yasa (“Yasa”)

yürürlüğe girmiştir. Yasa, taşınır veya taşınmaz mallar üzerinde hak iddia

eden tüm gerçek ve tüzel kişilerin TMK nezdinde dava açabileceğini

öngörmektedir. Yasa hükümleri uyarınca, ispat yükümlülüğü, diğerlerinin

yanı sıra, taşınmaz malın 20 Temmuz 1974 tarihinde kendi adına kayıtlı

olduğunu (veya böyle bir kişinin yasal mirasçısı olduğunu), taşınır mala 13

Şubat 1975 tarihinden önce sahip olduğunu ve kendi iradesi dışındaki

koşullar nedeniyle terk etmek zorunda kaldığını ve Tapu Sicil kayıtlarına

göre, iddia edilen taşınmaz mal üzerinde hak iddia eden başka bir kişinin

bulunmadığını makul şüphenin ötesinde kanıtlaması gereken başvuru

sahibine aittir (bölüm 6).

26. Yasa ayrıca aşağıdaki hükümleri de içermektedir:

Bölüm 7

“Bu Yasa tahtında yapılacak olan başvurularda davalı taraf olarak, Bakanlık ve/veya

Bakanlığı temsilen Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Başsavcılığı gösterilir.

Komisyon, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti mevzuatına göre başvuru konusu malın

mülkiyet hakkını ya da kullanım hakkını elinde bulunduran şahsa da, Komisyon önünde

yapılan yargılamaya katılması için davet yapar. Komisyona davet edilen şahıs, yönetsel

davalarda ilgili kişilere tanınan haklara sahip olur.”

Bölüm 8

“Komisyon, tarafların iddialarını, sunulan belgeleri ve tanıkları dinledikten sonra, bu

Yasanın amacı çerçevesinde aşağıdaki hususları dikkate alarak, taşınmaz malın hak

sahibi olduğu tespit edilen kişiye iadesine veya bu kişiye takas teklif edilmesine veya

bu kişiye tazminat ödenmesine karar verir. Başvuranın, iade, takas ve taşınmaz mal

karşılığında tazminat talebine ilaveten kullanım kaybından doğan zararının ve/veya

manevi zararının tazminini de istediği durumlarda, Komisyon, bu konuları ayrıca karara

bağlayacaktır:

(1) Başvuranın iadesini talep ettiği, yürürlükteki yasalar uyarınca mülkiyet hakkı veya

kullanım hakkı herhangi bir gerçek veya devlet dışındaki tüzel kişiye ait olmayan ve

iade edilmesi, konumu ve niteliği itibariyla ulusal güvenliği ve kamu düzenini tehlikeye

düşürmeyecek, kamu yararına tahsis edilmemiş olan ve askeri bölgeler veya askeri

tesisler dışındaki taşınmaz mallar Komisyon kararıyla makul bir sürede iade edilebilir.

...”

27. 2000'li yıllarda Evkaf İdaresi ve Din İşleri Başkanlığı, Gazimağusa

Kaza Mahkemesi'nden bir dini vakfın Maraş-Gazimağusa bölgesinde

bulunan bir dizi mülkün sahibi olduğunu ilan etmesini istemiştir. Vakfın 1761

yılında vefat eden Abdullah Paşa tarafından kurulduğunu belirtmişlerdir.

Kendisi, o bölgede sahip olduğu bazı arazileri vakfederek bir mülhak vakıf

K.V. MEDITERRANEAN TOURS LIMITED v. TÜRKİYE (MERITS) JUDGMENT

(veraset yoluyla yönetilen dini vakıf) kurmuştur; ilgili resmi işlemler 1748

yılında yapılmış ve belgeler halen Türk arşivlerinde bulunmaktadır.

28. 27 Aralık 2005 tarihinde Gazimağusa Kaza Mahkemesi, davacıların

dilekçelerinde belirtilen mülklerin Abdullah Paşa dini vakfına ait olduğuna

karar vermiştir.

29. 2017 yılında bu karara, bölgede bulunan bir mülkün sahiplerinden biri

tarafından Akinita I. Th. Ioannou & Yi Limited davasında itiraz etmiştir. 21

Ekim 2019 tarihinde “KKTC” Yüksek İdare Mahkemesi talebi reddetmiş;

fakat bir mülkiyet talebini değerlendirirken TMK'nın sadece 1974 yılına

ilişkin tapu kayıtlarını dikkate alabildiğini ve 1974 yılından itibaren mal

sahipleri hakkında bilgi içeren tapu kayıtlarını değiştiremediğini veya ilgili

mülkün devirleriyle ilgili herhangi bir sahtekarlık tespit edemediğini

belirtmiştir. Ayrıca, Evkaf İdaresi'nin TMK nezdindeki yargılamaya taraf

olması, tapu senetlerinin 20 Temmuz 1974'ten önce düzenlenmiş olduğunu

kanıtladıklarından, davacıların hakları üzerinde herhangi bir etki

yaratmamıştır.

30. 31 Ağustos 2023 tarihinde Yüksek İdare Mahkemesi, Engomi Beach

Hotel Ltd davasında, TMK’nın kararını, diğerlerinin yanı sıra, özellikle

davacı tarafından yapılan bir gıyabi hüküm başvurusunu TMK’nın ele alma

şeklini göz önünde bulundurarak, özen ve iyi niyet açısından incelemiştir.

Mahkeme, yargılamanın karmaşıklığı, davacının ve ilgili makamların

tutumunu göz önünde bulundurarak, söz konusu davanın koşulları ışığında

yargılama süresinin makul olup olmadığını değerlendirmiştir. Ancak,

davacının TMK nezdindeki yargılamanın aşırı uzun sürdüğü iddiasını

reddetmiştir.

II. TMK NEZDİNDEKİ DAVALAR

31. TMK tarafından sağlanan mevcut istatistiki bilgilere göre

(http://www.tamk.gov.ct.tr adresinde mevcuttur), 25 Ekim 2024 tarihi

itibariyle TMK’ya 7.800 başvuru yapılmış ve bu başvuruların 1.869’u

sonuçlandırılmıştır. TMK, ilgili davalarda davacılara tazminat olarak

482.971.921 İngiliz Sterlini (GBP) vermiştir. Ayrıca, üç davada takas ve

tazminat, beş davada iade, sekiz davada ise iade ve tazminat lehine karar

vermiştir. Bir davada Kıbrıs sorununun çözümünden sonra iade kararı vermiş,

bir davada ise kısmi iade kararı vermiştir.

III. İLGİLİ ULUSLARARASI MATERYALLER

32. İlgili uluslararası materyaller için bkz. Joannou (yukarıda anılan, §§

48-55).

K.V. MEDITERRANEAN TOURS LIMITED v. TÜRKİYE (MERITS) JUDGMENT

33. Ayrıca, Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi, Eylül 2021’deki 1411.

toplantısında, Mahkeme’nin Kıbrıs-Türkiye davasındaki (yukarıda atıfta

bulunulan) kararını incelerken, söz konusu mülklerin olası yasadışı satışı ve

istismarı konusunu ele almak için TMK mekanizması çerçevesinde mevcut

yollar hakkında Türk makamları tarafından sağlanan bilgileri not etmiştir.

34. Bakanlar Komitesi, özellikle, bu tür mülklerin derhal iadesini veya

Kıbrıs sorununun çözümünden sonra iadesini öngören bir TMK kararını

takiben, Kıbrıslı Rum sahiplerinin rızası olmadan satılamayacakları veya

geliştirilemeyecekleri hükmünün uygulanmasına ilişkin bilgileri not etmiştir.

35. Özellikle iadeleri için yapılan bir başvurunun TMK nezdinde

beklediği dönemde mülklerin olası yasadışı satış ve istismardan korunmasına

ilişkin olarak Mahkeme, yürürlükteki hükümlere göre, başvuru tarihinden

sonra mülklerin değerinde meydana gelen artışın, TMK’nın iadenin mümkün

olup olmadığına karar verirken dikkate alınmadığını kaydetmiştir (mülkün

değeri iki katına çıkması halinde bu mümkün değildi).

36. Bakanlar Komitesi Türk makamlarını: (1) iadenin mümkün olup

olmadığına karar verirken mülk değerindeki artışların hesaplanmasında

sadece imar nedeniyle meydana gelen artışların mı yoksa enflasyon nedeniyle

meydana gelen artışların da mı dikkate alındığına açıklık getirmeye; (2) TMK

nezdinde derdest bir iade talebine konu olan bir mülkte herhangi bir

değişiklik yapılmasını önlemeye yönelik diğer yolların düzenlenmesi ve

pratikte uygulanması hakkında bilgi vermeye; ve (3) TMK’nın işleyişi

hakkında, özellikle de derdest davaların sayısı, ne kadar süredir derdest

oldukları, verilen tazminat kararlarının sayısı, toplam tutarı ve bugüne kadar

tamamı ödenmiş olan kararların sayısı ile TMK’nın elindeki fonlar ve

personel hakkında istatistiki veriler sunmaya davet etmiştir.

37. Bakanlar Komitesi, 22 Eylül 2022 tarihinde, Bakan Vekillerinin 1443.

toplantısında, Loizidou/Türkiye ((esas), 18 Aralık 1996, Reports of Judgments

and Decisions 1996-VI) davasının denetiminin kapatılmasına karar vermiştir

(bkz. CM/ResDH(2022)255 sayılı Karar).

38. 21 Eylül 2023 tarihinde, 1475. Bakanlar Vekilleri toplantısında,

Bakanlar Komitesi, Mahkeme’nin başvuranın bireysel davasında, başvuranın

Kıbrıs’ın kuzey kesiminde bulunan mülkleriyle ilgili olarak 2008 yılında

yaptığı tazminat talebi hakkındaTMK’nın tutarlı, özenli ve uygun bir şekilde

hareket etmediğini tespit ettiği Joannou kararının (yukarıda atıfta bulunulan)

uygulanmasını incelemiştir (1 No.lu Protokol'ün 1. maddesinin ihlali). Alınan

K.V. MEDITERRANEAN TOURS LIMITED v. TÜRKİYE (MERITS) JUDGMENT

münferit tedbirler ve Türk makamlarının başvuran tarafından dile getirilen

hususlara cevaben sundukları açıklamalar ışığında ve Mahkeme’nin

bulgularının başvuranın davasında etkili bir hukuk yolunun işleyiş biçimiyle

sınırlı olması nedeniyle genel tedbirlerin alınmasının gerekli olmadığı

sonucuna varmaları üzerine, bu davanın denetiminin kapatılması önerilmiş ve

bu yönde nihai bir karar alınmıştır (CM/ResDH(2023)269).

39. Kuzey Kıbrıs’taki evlerine ve mülklerine dönmeleri engellenen

başvuranlar tarafından açılan Xenides-Arestis dava grubuyla ilgili olarak,

Bakanlar Komitesi 17-19 Eylül 2024 tarihleri arasında düzenlenen 1507.

toplantısında, Rock Ruby Hotels LTD/Türkiye (adil tatmin), no.46159/99, 26

Ekim 2010) davasında başvuran şirkete, Mahkeme tarafından hükmedilen

meblağlar da dâhil olmak üzere, mülkiyet taleplerinin tüm yönlerini kapsayan

ve gecikme faiziyle birlikte TMK tarafından ödenen toplam meblağı not

etmiştir. Komite ayrıca bu davaya ilişkin denetimini sonlandırmaya karar

vermiş ve CM/ResDH(2024)207 sayılı Nihai Kararı kabul etmiştir. Geri

kalan davalarla ilgili olarak, Komite adil tazmin kararının ödendiğine dair

teyit almadığından, Hükümet’i bu davalardaki ödemeleri, tahakkuk eden

temerrüt faiziyle birlikte, daha fazla gecikmeden yapmaya teşvik etmiştir.

HUKUK

I. SÖZLEŞME'YE EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESİNİN

İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

40. Başvuran şirket, “KKTC”deki mülkleri için iade ve tazminat talep

ettiği TMK nezdindeki prosedürün uzun sürdüğünden ve etkisiz olduğundan

ve dolayısıyla Sözleşme’nin 6. ve 13. maddeleri ile 1 No.lu Protokol’ün 1.

maddesinin ihlal edildiğinden şikâyetçi olmuştur.

41. Mahkeme, başvuran şirketin TMK nezdindeki tazminat talebine

ilişkin bir sorunun, başvuran şirket tarafından isnat edilen hükümlerden

herhangi biri kapsamında ortaya çıkabileceğini tespit etmektedir. Söz konusu

dava koşullarında, dava unsurlarına (Radomilja ve Diğerleri/Hırvatistan

[BD], no. 37685/10 ve 22768/12, §§ 110-26, 20 Mart 2018, ve Grosam/Çek

Cumhuriyeti [BD], no. 19750/13, § 90, 1 Haziran 2023) hukuki

nitelendirmeyi yapacak ana mercii olan ve başvuran şirketin şikâyetinin

temelinin mülkünün iadesini ve tazminatını elde edememesiyle ilgili

olduğunu kaydeden Mahkeme, bu şikâyetin yalnızca 1 No.lu Protokol’ün 1.

maddesi kapsamında incelenmesi gerektiği kanaatindedir (benzer bir

yaklaşım için bkz. Shesti Mai Engineering OOD ve Diğerleri/Bulgaristan,

no. 17854/04, § 64, 20 Eylül 2011).

K.V. MEDITERRANEAN TOURS LIMITED v. TÜRKİYE (MERITS) JUDGMENT

42. 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesi aşağıdaki şekildedir:

“Her gerçek ve tüzel kişinin mülkiyetinden barışçıl biçimde yararlanma hakkı

vardır. Hiç kimse, kamu yararı dışında ve yasada ve uluslararası hukukun genel

ilkelerinde öngörülen koşullara bağlı olmaksızın mal ve mülkünden yoksun

bırakılamaz.

Bununla birlikte, yukarıdaki hükümler, bir Devletin, mülkiyetin genel çıkarlara

uygun olarak kullanımını kontrol etmek veya vergilerin ya da diğer katkıların veya

cezaların ödenmesini güvence altına almak için gerekli gördüğü yasaları uygulama

hakkını hiçbir şekilde engellemez.”

A. Kabul Edilebilirlik

1. Tarafların iddiaları

(a) Hükümet

43. Hükümet, başvuran şirketin, TMK nezdindeki ilgili yargılama hala

devam ederken, Mahkeme’ye erken bir başvuru yaptığını ileri sürmüştür.

Mülkün, özel bir rejime tabi bir bölge olan Mağusa bölgesinde yer alması, tek

başına, başvuran şirketin mülkü için tazminat almasını veya mülkünün

iadesini engelleyemezdi. Bu bağlamda, KKTC Yüksek İdare Mahkemesi’nin

Akinita I. Th. Ioannou & Yi Limited v. Evkaf İdaresi (no. 1/2018 ve 2/2018

(D.2/2019), 21 Ekim 2019) kararına atıfta bulunmuşlardır. Kararda, 1974

yılında terk edilen Kapalı Maraş bölgelerindeki mülklerin Anayasa’nın 159 §

1 (b) maddesi uyarınca “terk edilmiş mülk” tanımına girdiği ölçüde,

TMK’nın uygun şekilde tazminat, iade veya takas sağlama yetkisine sahip

olduğu vurgulanmıştır.

44. Yüksek İdare Mahkemesi’nin Engomi Beach Hotel Ltd davasına

ilişkin 31 Ağustos 2002 tarihli kararına atıfta bulunan (bkz. yukarıdaki 30.

paragraf) Hükümet, KKTC iç hukukunda, Mahkeme içtihadında belirtilen

kriterler temelinde, yargılamadaki aşırı gecikme iddiaları da dâhil olmak

üzere, TMK’nın kararlarının gözden geçirilebileceği etkili hukuk yollarının

bulunduğunu iddia etmiştir. Başvuran şirketin yargılamanın aşırı uzunluğuna

ilişkin şikâyetlerini dile getirmemiş olması ve yargılamanın halen TMK

önünde derdest olması göz önünde bulundurularak, başvurunun iç hukuk

yollarının tüketilmemesi nedeniyle reddedilmesi gerekmektedir.

(b) Başvuran şirket

45. Başvuran şirket, TMK nezdindeki yargılamanrın adil ve etkili

olmaması nedeniyle, özellikle de davasında bir karara varılmasındaki uzun

K.V. MEDITERRANEAN TOURS LIMITED v. TÜRKİYE (MERITS) JUDGMENT

gecikmeden ötürü, o dönemde Mahkeme’ye başvurmaya karar verdiğini iddia

etmiştir. Mülkiyet talebiyle ilgili tüm bilgilere sahip olmasına rağmen

TMK’nın bir karara varamadığını savunmuştur. Başvuran şirket, mülkünün

Gazimağusa’nın Kapalı Maraş bölgesinde bulunduğunu ve İslami bir vakfa

kayıtlı olduğunu, bu durumun mülkünün iadesini imkânsız hale getirdiğini

vurgulamıştır. Ayrıca, TMK nezdindeki yargılama “KKTC” makamlarının

hatası nedeniyle çok uzun süredir beklemedeydi. Bu nedenle, başvuranın

görüşüne göre, TMK hukuk yolu etkisizdi.

46. “Kıbrıs Hükümeti”, Mahkeme’nin TMK hukuk yolunun işleyişindeki

gelişmelere dikkat etmesi gerektiğini ve başvuran şirketin davasının,

TMK’nın “Türkleştirme” gündeminin bir parçası olarak etkili bir hukuk yolu

olarak kalamayacağını gösterdiğini ileri sürmüştür. TMK prosedürünün

etkililiği üzerinde önemli bir etkiye sahip olan sistemik kusurları

bulunduğuna işaret etmişlerdir. Özellikle, söz konusu prosedür manasızca

uzun sürmüştür; mevcut dava, çok sayıda erteleme ile on yıldan fazla süren

gereksiz yere uzatılmış yargılamaların ve “KKTC” makamlarının uzun bir

süre boyunca herhangi bir savunma sunmamasının dikkate değer bir

örneğidir. Ayrıca, Kanunun 8(2)(A) bölümündeki hükümler gibi TMK

prosedürünün kusurlu olan belirli yönlerine, TMK kararlarının

uygulanmasındaki zorluklara ve Kıbrıslı Rumların mülklerinden yararlandığı

iddia edilen hakimlerin bağımsızlık ve tarafsızlığının sağlanması ihtiyacına

atıfta bulunmuşlardır.

2. Mahkeme’nin değerlendirmesi

47. Mahkeme, başvuran şirket tarafından şikâyet edilen durumlardan

Türkiye’nin sorumlu olduğu varsayımıyla hareket edecektir. Bununla birlikte

Mahkeme, bu durumun, uluslararası toplum tarafından “KKTC”nin

kuruluşuna ilişkin olarak benimsenen görüşü ya da “Kıbrıs Cumhuriyeti”

Hükümeti’nin Kıbrıs’ın tek meşru hükümeti olmaya devam ettiği gerçeğini

hiçbir şekilde şüpheye düşürmediğini vurgulamaktadır (bkz. Kıbrıs/Türkiye

[BD], no. 25781/94, § 90, AİHM 2001-IV), ve Demopoulos ve

Diğerleri/Türkiye (dec.) [BD], no. 46113/99 ve 7 diğerleri, § 89, AİHM

2010).

48. Hükümetin, TMK nezdindeki yargılamanın halen derdest olması

nedeniyle iç hukuk yollarının tüketilmemesine ilişkin kabul edilemezlik

itirazı konusunda ise, Mahkeme, iç hukuk yollarının tüketilmesi sorununun,

K.V. MEDITERRANEAN TOURS LIMITED v. TÜRKİYE (MERITS) JUDGMENT

başvuran şirketin, TMK önündeki yargılamanın uzun sürmesi ve etkisiz

olması nedeniyle mal iadesi veya tazminat alamadığı yönündeki şikâyetinin

esasıyla yakından bağlantılı olduğunu tespit etmektedir. Bu nedenle

Mahkeme, Hükümet’in itirazının, başvuran şirketin şikâyetinin esasıyla

birleştirilmesi gerektiğini düşünmektedir.

49. Mahkeme, başvuran şirketin şikâyetinin Sözleşme’nin 35 § 3 (a)

maddesi anlamında açıkça dayanaktan yoksun olmadığını ve ayrıca, başka

herhangi bir gerekçeyle de kabul edilemez olmadığını kaydeder. Bu nedenle,

kabul edilebilir ilan edilmelidir.

B. Esas

1. Tarafların başvuruları

(a) Başvuran şirket

50. Başvuran şirket, “KKTC” makamlarının geciktirici ve keyfi

uygulamaları nedeniyle TMK nezdindeki yargılamanın etkisiz olduğunu ve

ilgili istatistiklerin TMK nezdinde halen çok sayıda davanın beklemede

olduğunu gösterdiğini ileri sürmüştür. Bu bağlamda, başvuran şirket,

TMK’ye başvuran diğer başvuranların da iddialarını ispat etmekte ve TMK

tarafından hükmedilen tazminatı tahsil etmekte çeşitli engellerle

karşılaştıklarını ileri sürmüştür.

51. Başvuran şirket ayrıca, TMK'nin şu ana kadar gerçek bir duruşma

yapmadığını, sadece davayı değerlendirmek amacıyla talimat toplantıları

düzenlediğini ileri sürmüştür. TMK'ye başvuruda bulunduğundan bu yana

davada ciddi bir ilerleme kaydedilmemiş ve talebinin esasına ilişkin inceleme

defalarca ertelenmiştir; bu tür geciktirmeler sürekli, sistematik ve kasıtlı

olarak devam etmiştir. Ayrıca, Kanunun 8(1) maddesinin uygulanması

sonucunda, iade talebinin olumlu sonuçlanma şansı kalmamıştır, çünkü bu

hüküm, iade kararını, mülkiyeti veya kullanımı Devlet dışındaki herhangi bir

gerçek veya tüzel kişiye devredilmemiş taşınmaz mallarla sınırlamaktadır. Bu

doğrultuda, TMK'nin söz konusu mülkün mülkiyet hakkını elinde bulunduran

kuruluş olarak Evkaf İdaresi’ni hukuka aykırı bir şekilde tanıdığı göz önüne

alındığında, başvuran şirketin iade talebinin başarısız olması kaçınılmazdır.

(b) Hükümet

52. Hükümet, Mahkemenin Demopoulos ve Diğerleri davasında

(yukarıda atıfta bulunulan) TMK nezdindeki yargılamanın Kuzey Kıbrıs'ta

bulunan mülklerle ilgili Kıbrıslı Rumların mülkiyet talepleri için yeterli ve

etkili bir hukuk yolu sağladığına ilişkin kararını teyit ettiğini ileri sürmüştür.

Hükümet, TMK nezdindeki yargılamanın karmaşık olduğunu ve söz konusu

K.V. MEDITERRANEAN TOURS LIMITED v. TÜRKİYE (MERITS) JUDGMENT

mülkün mülkiyet haklarına sahip olduğu iddia edilen bir üçüncü tarafın

katılımını gerektirdiğini belirtmiştir. Başvuran şirket bu konuda ayrı bir

yargılama başlatmış ve bu da TMK nezdindeki ana yargılamanın gecikmesine

neden olmuştur. Ayrıca, gecikme, yukarıda bahsedilen Akinita I. Th. Ioannou

& Yi Limited davasındaki yargılamanın sonucunun beklenmesi gerektiği ile

de açıklanabilir. Buna ek olarak, başvuran şirket TMK'ye tüm ilgili belgeleri

zamanında sunamamıştır. Bilhassa, gerçek bir tapu sicil kaydı sunmamış,

bunun yerine, tanık ifadeleri temelinde hazırlanan, Kıbrıs Rum makamları

tarafından düzenlenmiş bir belge sunmuştur; asli tapu kayıtları ise 1974'ten

sonra Kıbrıs Türk makamları tarafından bulunmuş ve muhafaza edilmiştir.

53. Son olarak, Evkaf İdaresi’nin yargılamaya katılımı ve bu mülk ile

ilgili talepleri nedeniyle mülkün iadesinin engelleneceği varsayımı,

yargılamanın bu aşamasında yanlış ve zamansızdır. TMK, iade, tazminat

veya takas gibi çeşitli çözüm yolları sunma yetkisine sahiptir. Demopoulos

ve Diğerleri (yukarıda atıfta bulunulan) davasında verdiği kararın ardından,

Meleagrou ve Diğerleri/Türkiye ((karar), no. 14434/09, 2 Nisan 2013) ve

Loizou/Türkiye ((karar), no. 50646/15, 3 Ekim 2017) davalarında, Mahkeme,

TMK tarafından uygulanan Kanunda belirtilen iade ve ilgili kriterlerin

Sözleşme şartlarına uygun olduğu sonucuna varmıştır. Meleagrou ve

Diğerleri davasında Mahkeme, takas ve tazminatın da iade ile birlikte etkili

çözüm yolları olduğu sonucuna varmıştır.

54. “Kıbrıs Cumhuriyeti” Hükümeti, başvuran şirketin “Kıbrıs

Cumhuriyeti” Tapu ve Kadastro Dairesi'nden ilgili mülkün sahibi olduğunu

kanıtlayan resmi mülkiyet belgesini sunduğunu belirtmiştir. Evkaf

İdaresi’nin, “Kıbrıs Cumhuriyeti” Tapu ve Kadastro Dairesinin resmi

kayıtlarına göre Kıbrıslı Rumlara ve/veya diğer kayıtlı sahiplere ait olan

Kıbrıs Cumhuriyeti'ndeki mülklere ilişkin iddiaları temelsizdir. 27 Ekim

2005 tarihinde, “KKTC” Gazimağusa Asliye Mahkemesi, Kapalı Maraş

bölgesindeki bazı taşınmaz malların Abdullah Paşa Vakfı'na ait olduğuna

karar vermiş ve “KKTC” tapu kayıtları, ilgili mülkün sahibi olarak Evkaf

İdaresi’ni kaydetmek üzere değiştirilmiştir. Başvuran şirket de dahil olmak

üzere Kıbrıslı Rum mal sahipleri bu yargılama sürecine katılmamıştır.

Ayrıca, TMK'nin kurulmasından bu yana yaklaşık on yedi yıl geçmiş olup

Kıbrıslı Rumların taleplerinin sistematik olarak çözülemediğini gösteren

belirgin bir gecikme eğilimi vardır; bazı durumlarda ise Evkaf İdaresi'nin

talepleriyle durum daha da kötüleşmiştir.

2. Mahkemenin değerlendirmesi

(a) Ön meseleler

K.V. MEDITERRANEAN TOURS LIMITED v. TÜRKİYE (MERITS) JUDGMENT

55. Mahkeme, öncelikle, taraflar arasında, başvuran şirketin 1974 yılında

Türk ordusunun müdahalesi sonrasında Kuzey Kıbrıs'ta bazı mülklerini terk

etmek zorunda kaldığı hususunda bir ihtilaf bulunmadığını belirtmektedir.

Başvuran şirketin mülkiyet iddiasını destekleyen ilgili resmî belgeler

sunulmuştur. Bu nedenle, 1 Numaralı Protokolün 1. maddesi uyarınca yapılan

değerlendirmede, başvuran şirket söz konusu mülklerin yasal sahibi olarak

kabul edilebilir.

56. Demopoulos ve Diğerleri davasında (yukarıda atıfta bulunulan, §§

127-28), Mahkeme, TMK'nin Kıbrıslı Rumların mülkiyetine müdahaleye

ilişkin şikayetler için erişilebilir ve etkili bir tazminat çerçevesi sağladığını

belirtmiştir.

57. Demopoulos ve Diğerleri davasındaki kararından bu yana, Mahkeme,

67/2005 sayılı Kanun uyarınca mülkiyet taleplerinin TMK'ye sunulmasının

gerekliliğini sürekli olarak vurgulamıştır (örneğin, bkz. Joannou/Türkiye, no.

53240/14, § 106, 12 Aralık 2017; Cacoyanni ve Diğerleri/Türkiye (karar), no.

55254/00, 1 Haziran 2010; Papayianni ve Diğerleri/Türkiye (karar), no.

479/07 ve diğerleri, 6 Temmuz 2010; Marios Eleftheriades ve

Diğerleri/Türkiye (karar), no. 3882/02 ve diğerleri, 5 Ekim 2010;

Papaioannou ve Diğerleri/Türkiye (karar), no. 58678/00, 7 Aralık 2012;

Meleagrou ve Diğerleri, yukarıda atıfta bulunulan, § 13; ve Efthymiou ve

Diğerleri/Türkiye (karar), no. 40997/02, 7 Mayıs 2013).

58. Meleagrou ve Diğerleri davasında (yukarıda atıfta bulunulan),

Mahkeme, TMK nezdindeki yargılamanın lüzumsuz yere uzadığını veya

başka bir şekilde etkisiz olduğunu tespit etmemiştir. Ayrıca, Mahkeme'nin

önünde, Kıbrıslı Rum başvuru sahiplerinin TMK nezdindeki davalarını

tatmin edici bir şekilde sonlandırdıklarını gösteren başka davalar da

bulunmaktadır (bkz. Alexandrou/Türkiye (hakkaniyete uygun tazminat ve

dostane çözüm), no. 16162/90, 28 Temmuz 2009, ve Angoulos Estate

Ltd/Türkiye (karar), no. 36115/03, 9 Şubat 2010) ve TMK tarafından verilen

kararların usulüne uygun olarak uygulandığı (bkz. Loizou (karar), yukarıda

atıfta bulunulan, § 81 ve Mousoupetrou Mcrobert/Türkiye (karar) [Komite],

no. 51601/17 ve 7 diğeri, 4 Haziran 2024) gösteren başka davalar da

bulunmaktadır.

59. Son olarak, TMK nezdindeki yargılamanın yaklaşık dokuz yıl

sürdüğü Joannou davasında, Mahkeme, genel olarak etkili olduğu kabul

edilen bir hukuk yolunun, belirli bir davanın koşullarında uygunsuz bir

şekilde işlediği ihtimalinin tamamen mümkün olduğunu yinelemiştir. Ancak

bu, hukuk yolunun etkililiğinin veya diğer başvuranların bu hukuk yolundan

yararlanma yükümlülüğünün sorgulanması gerektiği anlamına gelmez.

Ayrıca, şu anda çok sayıda davanın beklemede olması, belirli davaların

gerekli hızla ele alınmadığını veya alınmayacağını kanıtlamak için dayanak

olarak kullanılamaz (bkz. Joannou, yukarıda atıfta bulunulan, §§ 83 ve 86).

K.V. MEDITERRANEAN TOURS LIMITED v. TÜRKİYE (MERITS) JUDGMENT

60. Yukarıdaki hususları göz önünde bulundurarak ve TMK'nin hukuk

yolunun etkililiğini sorgulamadan, Mahkeme, başvuran şirketin TMK

nezdindeki yargılamanın kendi davasında işleyişine ilişkin iddialarını ele

alacaktır (bkz. Joannou, yukarıda atıfta bulunulan, § 87).

(b) Genel ilkeler

61. Bu konuyla ilgili ilkeler Joannou davasında (yukarıda atıfta

bulunulan, §§ 88-90) belirtilmiştir.

62. Özellikle, 1 Numaralı Protokolün 1. maddesinin ihlal edildiği iddia

edilen her türlü durumda, Mahkeme, devletin eylemi veya eylemsizliği

nedeniyle ilgili kişinin orantısız ve aşırı bir yük üstlenmek zorunda kalıp

kalmadığını tespit etmelidir. Bu şartın yerine getirilip getirilmediğini

değerlendirirken, Mahkeme, Sözleşme’nin “pratik ve etkili” hakları

korumayı amaçladığını göz önünde bulundurarak, söz konusu çıkarları genel

anlamda incelemelidir. Bu bağlamda; yasama, idare veya yetkililerce yapılan

uygulamalardan kaynaklanan belirsizliğin, Devlet’in davranışını

değerlendirirken dikkate alınması gereken bir etken olduğu vurgulanmalıdır.

Nitekim, genel çıkarlarla ilgili bir mesele söz konusu olduğunda, kamu

makamlarının zamanında, uygun ve tutarlı bir şekilde hareket etmesi gerekir

(bkz. Ališić ve Diğerleri/Bosna Hersek, Hırvatistan, Sırbistan, Slovenya ve

Eski Yugoslav Makedonya Cumhuriyeti [GC], no. 60642/08, § 108, AİHM

2014; Kirilova ve Diğerleri/Bulgaristan, no. 42908/98 ve 3 diğeri, § 106, 9

Haziran 2005; ve KIPS DOO ve Drekalović/Karadağ, no. 28766/06, § 128,

26 Haziran 2018, diğer referanslarla birlikte).

63. Başvuran şirketin, “KKTC”de bulunan mülklerinin iadesi ve

tazminatı için TMK nezdindeki yargılamanın etkisizliği ile ilgili şikayetleri

iki ana konu etrafında şekillenmektedir. Birincisi, üçüncü bir tarafın hak

iddiası nedeniyle Gazimağusa’nın Kapalı Maraş bölgesinde bulunan

mülkünü geri alma olanağının bulunmadığı iddiasıyla ilgilidir; ikincisi ise

2010 yılında başlayan ve halen devam eden yargılamanın uzamasıyla ilgilidir.

Mahkeme bu iki konuyu sırasıyla ele alacaktır.

64. İlk husus olan, başvuran şirketin davasında iadenin olanaksızlığı ile

ilgili şikâyete ilişkin, TMK tarafından söz konusu mülkün mülkiyeti

konusunda henüz somut bir karar alınmamış gibi görünmektedir. Mahkeme,

TMK nezdindeki yargılamanın bu aşamasında, olası sonucuna ilişkin

spekülasyonlarda bulunamaz. TMK, dini vakfa mülkiyet haklarını

kendiliğinden verme kararı almamış, sadece söz konusu mülk hakkında

K.V. MEDITERRANEAN TOURS LIMITED v. TÜRKİYE (MERITS) JUDGMENT

mevcut tüm bilgileri hesaba katmak için Evkaf İdaresi’ni yargılamaya

katılmaya davet etmiştir.

65. Her halükârda, Mahkeme, her durumda iade yapılmasının gerekli

olmadığına karar vermiştir. TMK nezdinde mevcut olan ve sadece iadeyi

değil, aynı zamanda arazi takasını ve maddi ve manevi zararların tazminini

de içeren çözüm yolları, mevcut koşullarda etkili bulunmuştur (bkz.

Demopoulos ve Diğerleri, yukarıda atıfta bulunulan, §§ 106-19, ve

Meleagrou ve Diğerleri, yukarıda atıfta bulunulan, § 14). Mevcut davada,

başvuran şirket TMK'ye yaptığı başvuruda tazminat ve mülkiyetin iadesi

talebinde bulunmuştur. Ayrıca, daha yakın tarihli duruşmalardan birinde,

Türk Hükümeti'nin tazminat konusunda sunmak isteyebileceği her türlü

öneriyi değerlendirmeyi kabul etmiştir (bkz. yukarıdaki 22. paragraf).

Dolayısıyla, Mahkeme'yi bu konuda yargılamanın etkililiği şartını yerine

getirmediğine ikna edecek hiçbir husus bulunmamaktadır.

66. Başvuran şirketin talebine ilişkin yargılamanın uzun sürdüğü

iddiasıyla ilgili olarak, önemli gecikme esas olarak “KKTC” Başsavcısının,

yargılama Temmuz 2010’da başlatılmış olmasına karşın (bkz. yukarıdaki 20.

paragraf), başvuran şirketin talebine Aralık 2019’a dek yanıt vermemesinden

kaynaklanmıştır. Bu gecikme, bir ölçüde, başvuran şirketin davaya üçüncü

tarafın kabulüne itiraz ettiği paralel yargılamanın sonucunu bekleme

gerekliliği ve yargılamanın uzunluğu nedeniyle meydana gelmiştir. Ayrıca,

başvuran şirketin Ocak 2020'den itibaren TMK duruşmalarına katılmayı

reddettiği, ancak nihayetinde Şubat 2024'te bir duruşmaya katıldığı da

belirtilmelidir (bkz. yukarıdaki 21 ve 22. paragraflar). Son dönemdeki

hareketsizlik dönemine tamamen başvuran şirketin neden olduğu varsayılsa

bile, yargılamanın ilk aşamasında tüm gecikmelerin “KKTC” makamlarının

hatası olduğu açıktır. Özellikle, ilgili TMK Tüzüğü, yetkili “KKTC”

makamlarının, bir mülkiyet talebine ilişkin ilk görüşlerini, talebin

sunulmasından itibaren otuz iş günü içinde sunmalarını gerektirmektedir

(TMK Tüzüğünün 3(8) maddesi, ilgili metin için bkz. Joannou, yukarıda

atıfta bulunulan, § 43). Bu nedenle, “KKTC” makamlarının, bu ayrı

yargılama başlatılmadan çok önce talebe cevap vermeleri gerekmekteydi. Söz

konusu davada bu zaman sınırı önemli ölçüde aşılmış olmasına rağmen,

TMK, tarafların başvurularının uygun şekilde alınmasını ve incelenmesini

sağlamaya yönelik hiçbir işlem yapmamıştır. Bu bağlamda Mahkeme,

adaletin etkinliğini ve güvenilirliğini tehlikeye atabilecek gecikmeler

olmaksızın uygulanmasının önemini bir kez daha teyit etmek istemektedir.

Nitekim Mahkeme, özellikle hukukun üstünlüğüne saygı konusunda adaletin

idaresindeki aşırı gecikmelerin önemli bir tehdit oluşturduğunu halihazırda

gözlemlemiştir (bkz. Di Mauro / İtalya [BD], no. 34256/96, § 23, AİHM

1999‑V). Dahası, ayrı yargılamaların kendileri “geçici” nitelikte olmalarına

ve karmaşık sorunları ele almamalarına rağmen birkaç yıl sürmüştür.

“KKTC” mahkemelerinin geçici usul konusunda karara varması üç yıldan

K.V. MEDITERRANEAN TOURS LIMITED v. TÜRKİYE (MERITS) JUDGMENT

fazla sürmüştür. Yukarıdakiler ve Yüksek İdare Mahkemesi'nin bulguları

dikkate alınarak (bkz. 18. fıkra), bu ayrı yargılamaların, başvuran şirket söz

konusu olduğunda TMK nezdinde aşırı süreye çözüm bulunmasında veya

yargılamaların hızlandırılmasında etkili olmadığı da vurgulanmalıdır.

67. Bu nedenle ve başvuran şirketin bir noktada TMK duruşmalarına

katılmayı reddettiğinin farkında olarak (bkz., yukarıdaki paragraf 66),

Mahkeme, TMK nezdinde yargılamanın beklemede olduğu yaklaşık on beş

yıllık sürenin, yalnızca başvuran şirketin davranışlarıyla açıklanabileceğini

makul görmemektedir. Mahkeme, TMK'nin bu tür pasif bir tutumunun,

yargılamada tutarlılık eksikliğine ve davanın incelenmesinin önemli bir süre

uzamasına katkıda bulunmuş olabileceği kanaatindedir.

68. Mahkemenin görüşüne göre, mevcut davadaki yargılamanın uzun

sürmesi, esas olarak TMK'nin pasif yaklaşımından ve “KKTC” makamlarının

yavaş hareket etmelerinden kaynaklanmıştır. En başından beri ilgili belgeleri

daha verimli bir şekilde hazırlamaya ve kanıt toplamaya çalışmış olsalardı,

bunların büyük kısmından kaçınılabilirdi (bkz. TMK Tüzüğü, 7(1). madde,

ilgili metin için bkz. yukarıda kaydedilen Joannou, §43; ve Beyeler / İtalya

[BD], no. 33202/96, § 120, AİHM 2000‑I, ve Finger / Bulgaristan, no.

37346/05, § 102, 10 May 2011) kararlarını karşılaştırınız.

69. Son olarak Mahkeme, 1.869 başvurunun karara bağlanmasında ve

482.971.921 İngiliz Sterlini tazminat ödenmesinde yansıtıldığı üzere,

TMK'nin mülkiyet taleplerinin işleme alınmasında kaydettiği ilerlemeyi

kabul etmektedir. Mahkeme ayrıca tazminat, takas ve iade dahil olmak

üzere sağlanan çeşitli çözüm yollarına da dikkat çekmekte ve bu konuda

devam eden çabaları memnuniyetle karşılamaktadır (bkz. yukarıda

kaydedilen 31. fıkra). Bununla birlikte, Mahkeme Hükümetin Yüksek İdare

Mahkemesi'nin yakın tarihli uygulamasına ve TMK önünde görülen

yargılamada aşırı gecikmeler için etkili çözüm yollarının mevcut olduğuna

dair iddiası konusunda ikna olmamıştır (bkz. yukarıda kaydedilen 30. fıkra).

Özellikle Hükümet, davacıların Yüksek İdare Mahkemesi nezdinde başarılı

bir şekilde tazminat talep ettikleri ve aldıkları davalara somut örnekler

verememiştir. Mahkeme, bu tür delillerin yokluğunda, Yüksek İdare

Mahkemesi'nin uygulamada veya bu tür davaların geciktirilmesinin

önlenmesinde ve hızlandırılmasında etkili bir hukuk yolu olarak

değerlendirilebileceğine ve TMK yargılamalarının uzayan süresi için uygun

ve yeterli bir tazminat sağladığına ikna olmamıştır. Bu bağlamda Mahkeme,

çözüm yollarının etkili olabilmesi için sadece teoride değil pratikte de

mevcut olması gerektiğini yinelemektedir (bkz. Burdov / Rusya (no. 2), no.

33509/04, § 104, AİHM 2009).

70. Yukarıdaki hususlar göz önüne alındığında, Mahkeme, mevcut

davada, TMK'nin başvuran şirketin iddiasını incelerken tutarlılık, titizlik ve

uygun sürat ile hareket etmediğine karar vermiştir.

K.V. MEDITERRANEAN TOURS LIMITED v. TÜRKİYE (MERITS) JUDGMENT

71. Bu, Mahkemenin 1 numaralı Protokolün 1. maddesinin ihlal edildiği

sonucuna varması için yeterlidir.

72. Sonuç olarak, Hükümet’in esasa eklenen ilk itirazı reddedilmelidir.

Mahkeme, bu bulgunun mevcut dava ile sınırlı olduğunu ve TMK’ye ilke

olarak yapılan bir hak iddiasının, Sözleşme kapsamındaki haklarını

Mahkeme önünde talep etmek isteyen diğer başvuru sahipleri tarafından

takip edilebilecek bir hukuk yolu olmaya devam ettiğini yinelemektedir.

II. SÖZLEŞME’NİN 6. VE 13. MADDELERİNİN İHLAL EDİLDİĞİ

İDDİASI

73. Başvuran şirket, Sözleşme'nin 6. ve 13. maddeleri uyarınca, Evkaf

İdaresi’nin mülkiyet iddiasına ilişkin hukuk yargılamasına katılımından ve

üçüncü bir tarafın TMK nezdindeki yargılamalara katılımından şikâyet

edecek etkili bir hukuk yolunun bulunmamasından şikayetçi olmuştur.

Ayrıca, Yüksek İdare Mahkemesi (temyiz heyeti) yargıçlarının Kıbrıslı

Rumların mallarıyla yapılan işlemlere karıştıkları iddiasıyla tarafsızlıkları

konusunda şikayetçi olmuştur. 6. ve 13. maddelerin ilgili kısımları aşağıda

kaydedilmiştir:

6. Madde

“1. Herkes davasının, medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili uyuşmazlıklar …

konusunda karar verecek olan, yasayla kurulmuş, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme

tarafından, adil … görülmesini isteme hakkına sahiptir.”

13. Madde

“Bu Sözleşme’de tanınmış olan hak ve özgürlükleri ihlal edilen herkes, söz konusu

ihlal resmi bir hizmetin ifası için davranan kişiler tarafından gerçekleştirilmiş olsa dahi,

ulusal bir merci önünde etkili bir hukuk yoluna başvurma hakkına sahiptir.”

A. Tarafların görüşleri

74. Hükümet, bu şikayetlerin Sözleşme’nin 35. maddesi bağlamında

kabul edilemez olduğunu iddia etmiştir. Özellikle, başvuran şirketin medeni

haklarıyla ilgili olmadıkları için 6. maddenin geçici yargılama için geçerli

olmadığını belirtmiştir. Her halükârda, üçüncü tarafın katılımı Kanun

hükümlerine uygundur ve adil yargılanma ilkesine uyulması için gereklidir.

Başvuran şirketin hakimlerin tarafsız olmadığı iddiasıyla ilgili olarak

Hükümet, başvuran şirketin mahkemedeki hakimler aleyhine herhangi bir

itirazda bulunmadığını ve bu nedenle iç hukuk yollarını tüketmediğini

belirtmiştir. Ayrıca, başvuru 25 Mayıs 2017 tarihinde Mahkemeye yapılmış,

başvuran şirket ise başvurunun yapıldığı tarihten altı aydan fazla bir süre önce

12 Mayıs 2016 tarihinde itirazda bulunmuştur. Söz konusu mahkeme,

başvuran şirketin mülkiyet haklarını değil, geçici bir konuyu incelemiştir.

K.V. MEDITERRANEAN TOURS LIMITED v. TÜRKİYE (MERITS) JUDGMENT

Son olarak, bazı Kıbrıslı Rum mülkleri hakimlerden birinin kocasına

devredilmiş, diğer iki hâkim ise bu mülkleri ebeveynlerinden almış olmasına

rağmen, bu mülklerin hiçbiri Maraş’ta değildir ve 41/1977 Sayılı İskan,

Topraklandırma ve Eşdeğer Mal Yasası uyarınca kabul edilmişlerdir. Bu

Yasanın hükümlerine göre, 1974 olayları sırasında Güney Kıbrıs'ta mülkü

olan Kıbrıslı Türkler, Güney Kıbrıs'ta kalan mülkleri karşılığında “KKTC”

yetkili makamlarından aynı değerde taşınmaz mal verilmesini isteyebilirler.

Hakimler, başvuran şirketin mülkiyeti ile ilgili herhangi bir işleme dahil

olmamış ve bu mülkle başka bir ilgileri olmamıştır.

75. Evkaf İdaresi’nin TMK önündeki yargılamaya dahil edilmesi

konusunda başvuran şirket, Evkaf İdaresi’nin sırf katılımının bile mülkünün

iadesini talep etmeyi imkânsız hale getirdiğini; özellikle Kanunun 7. maddesi

gereği dini bir vakfa ait herhangi bir mülkün devredilemez olduğunu ileri

sürmüştür. Söz konusu dini vakfın mülkiyeti üzerinde herhangi bir hakkı

olmadığı, ancak “KKTC” makamlarının, TMK önündeki yargılamalara

katılımını kabul ederek, dini vakfı otomatik olarak mülkün sahibi olarak

tanıdığı kanaatindedir. Ayrıca, Evkaf İdaresi’nin dava işlemlerine kabulüne

itiraz etme imkânı da bulunmamıştır. Başvuran şirket, hakimlerin

tarafsızlığına ilişkin olarak, her üç hâkimin de Kıbrıslı Rumlara ait mülkiyette

maddi menfaati olduğunu belirtmiş ve Hükümet bunu görüşlerinde

doğrulamıştır. Başvuran şirket, yargılamanın bitiminden sonra bunu

öğrenmiştir.

B. Mahkemenin değerlendirmesi

76. Şikayetlerin açıkça dayanaktan yoksun ve ratione materiae (konu

bakımından) bağdaşmaz olması sebebiyle kabul edilemezliğine ilişkin

aşağıdaki bulgu ve sonuçlar (bkz. 77-96 paragraflar) göz önüne alındığında,

Mahkemenin Hükümetin 6. maddenin geçici yargılamalara uygulanabilirliği

ve altı aylık süre kuralına uyulmasına ilişkin ilk itirazlarını incelemesi gerekli

değildir.

1. TMK işlemlerine üçüncü tarafın katılımı

(a) Adil yargılama

77. Başvuran şirket öncelikle Evkaf İdaresi’nin TMK yargılamalarına

katılımının mülk iadesini imkânsız hale getirdiğini iddia etmiştir. Bu, dini

vakıflara ait mülkleri devredilemez olarak sınıflandıran Kanunun 7.

Bölümüne dayandırılmaktadır. Buna ek olarak, şirket, dini vakfın

yargılamalara katılmasına izin vererek, yetkililerin onu mülkün hak sahibi

olarak etkin ve otomatik olarak tanıdığını iddia etmiştir.

78. Sözleşme’nin 6. maddesi adil yargılanma hakkını güvence altına

alırken, kanıtların kabul edilebilirliği veya değerlendirilme şekli hakkında

K.V. MEDITERRANEAN TOURS LIMITED v. TÜRKİYE (MERITS) JUDGMENT

herhangi bir kural koymamakta, bu hususlar bu nedenle öncelikle ulusal

hukuk ve ulusal mahkemeler tarafından düzenlenmektedir (bkz. Garcia Ruiz

/ İspanya [BD] no. 30544/96, § 28, AİHM 1999-I). Benzer şekilde, başta

mahkemeler olmak üzere ulusal makamlar iç hukukun yorumlamasında ilk

sıradadır ve Mahkeme keyfiliğin yokluğunda onların yorumunun yerine

kendi yorumunu koymayacaktır. Bununla birlikte, Mahkemenin görevi,

kanıtların ve usul kararlarının alınma şekli de dahil olmak üzere

yargılamaların bütünüyle adil olup olmadığının tespit edilmesi olmaya devam

etmektedir (bkz. Ramos Nunes de Carvalho e Sá / Portekiz [BD], no.

55391/13 ve 2 diğer, § 186, 6 Kasım 2018, ave Tamminen / Finlandiya, no.

40847/98, § 38, 15 Haziran 2004).

79. Mahkeme, birbiriyle yakından bağlantılı olan çekişmeli yargılama

ilkesi ile tarafların eşitliği ilkesinin, Sözleşme’nin 6. maddesinin 1. fıkrası

bağlamında "adil yargılanma" kavramının temel bileşenleri olduğunu

yinelemektedir (bkz. Regner / Çek Cumhuriyeti [BD], no. 35289/11, § 146,

19 Eylül 2017). Bu ilkeler taraflar arasında "adil bir denge" gerektirir: her bir

tarafa, aleyhtarına veya aleyhtarlarına karşı (vis-à-vis) kendisini önemli bir

dezavantaja sokmayan koşullar altında davasını sunması için makul bir fırsat

tanınmalıdır (bkz. Andrejeva / Letonya [BD], no. 55707/00, § 96, AİHM

2009).

80. Ayrıca, usul kurallarının yorumlanmasına ilişkin sorunları çözmek

öncelikle yetkili makamların, özellikle mahkemelerin sorumluluğundadır.

Atılacak resmi adımları düzenleyen kurallar, adaletin düzgün bir şekilde

yönetilmesini sağlamayı amaçlamaktadır. Davacılar bu kuralların

uygulanmasını bekleme hakkına sahip olmalıdır (bkz. Cañete de Goñi /

İspanya, no. 55782/00, § 36, AİHM 2002-VIII). Mahkeme ayrıca, adaletin

doğru uygulanmasının üçüncü tarafların çıkarlarını da içerdiği kanısına

varmıştır (bkz., mutatis mutandis, Protsenko / Rusya, no. 13151/04, § 29, 31

Temmuz 2008, ve Kooperativ Neptun Servis / Rusya, no. 40444/17, § 62, 23

Kasım 2021).

81. Bu durumda Mahkeme, başvuranın menfaatleri ile üçüncü tarafın

menfaatlerini de içeren adaletin uygun şekilde yönetilmesini sağlama ihtiyacı

arasında adil bir dengenin sağlanıp sağlanmadığını değerlendirmek

zorundadır. Başvuranın kendi iddialarını sunabilmesi ve üçüncü tarafa cevap

verebilmesi koşuluyla, üçüncü bir tarafın yargılamaya katılması 6. maddeyi

ihlal etmemektedir.

82. Kanunun 7. Bölümü, TMK'nin, “KKTC” mevzuatı uyarınca, hak

talebinde bulunulan mülke sahip olan veya bu mülkü kullanma hakkına sahip

olan kişileri, önünde görülen yargılamalara katılmaya davet etmesi

gerektiğini öngörmektedir (bkz. yukarıda kaydedilen 26. paragraf).

83. Yukarıda kaydedilen ilkeler sonucunda, üçüncü tarafları

etkileyebilecek yargılamanın beklemede olduğu durumlarda, bu tarafların

yargılamaya katılmalarını sağlayan bir sistemin mevcut olması gerektiği

K.V. MEDITERRANEAN TOURS LIMITED v. TÜRKİYE (MERITS) JUDGMENT

anlaşılmaktadır. Bu, davanın hakkaniyet ve tarafların eşitliği ilkeleri

temelinde düzgün ve adil bir şekilde karara bağlanması için gereklidir.

(üçüncü taraflar üzerinde potansiyel olarak doğrudan etkisi olan (taslak) idari

kararların yalnızca elektronik yollarla yeterli şekilde bildirilmesine ilişkin

olarak bk. mutatis mutandis, Stichting Landgoed Steenbergen ve

Diğerleri/Hollanda, no. 19732/17, § 47, 16 Şubat 2021; başvuranın çalıştığı

şirketle ilgili iflas işlemlerinin usulüne uygun olarak bildirilmemesine ilişkin

olarak Zavodnik/Slovenya, no. 53723/13, §§ 57-82, 21 Mayıs 2015; ve bir

mülkiyet anlaşmazlığına dair yargı kararının, alt mahkemenin ilgili taraf olan

arazi sahibini yargılamaya katılmaya davet etmemesi nedeniyle bir üst

mahkeme tarafından bozulmasına ilişkin olarak yukarıda anılan Protsenko,

§§ 25-34). Bu bağlamda, Kanun'un 7. maddesindeki hükümler, TMK için

böyle bir sistem kurmuştur. Bu nedenle, bu sistemin TMK’ya başvuran

davacıların çıkarları ile adaletin düzgün bir şekilde uygulanmasını sağlama

gerekliliği arasındaki dengeyi bozduğu söylenemez. Ayrıca, bu hükümler

usuli bir engel olarak değerlendirilemez.

84. Başvuran şirket, Evkaf İdaresi’nin müdahil olmasının yargılamayı

adil olmaktan nasıl çıkardığını ikna edici bir şekilde ortaya koyamamıştır.

TMK, mülkiyet iddialarını inceleme yetkisini korumuş ve mülkiyeti otomatik

olarak dini vakfa devretmemiştir. Başvuran şirket ise vakfın TMK

yargılamalarındaki mülkiyet iddialarına itiraz etme olanağına sahipti.

85. Evkaf İdaresi’nin TMK yargılamalarına ilgili taraf olarak katılımı adil

yargılanma ilkesine uyulması bakımından gerekli olmuştur. Üçüncü taraf

müdahalesi konusu da sadece TMK tarafından değil aynı zamanda

mahkemeler tarafından da derinlemesine incelenmiştir. Dolayısıyla

Mahkeme, mevcut davada herhangi bir keyfilik belirtisi görmemektedir. Bu

tür bir müdahalenin yargılamanın bütününde adaletsizliğe yol açtığına dair

bir kanıt bulunmamaktadır. (bk. mutatis mutandis, Petrenco/Moldova, no.

20928/05, § 41, 30 Mart 2010).

86. Bu koşullar altında Mahkeme, başvuran şirketin 6. madde

kapsamındaki iddialarının asılsız olduğunu ve şikayetinin açıkça dayanaktan

yoksun olduğunu ve Sözleşme'nin 35 §§ 3. ve 4. maddeleri uyarınca

reddedilmesi gerektiğini tespit etmekten başka bir şey yapamaz.

(b) Etkili hukuk yolu

87. Başvuran şirketin, üçüncü bir tarafın yargılamaya katılmasına itiraz

etmek için etkili bir hukuk yolunun bulunmadığına ilişkin 13. madde

kapsamındaki iddiasıyla ilgili olarak, bu bağlamda 6. madde kapsamında

tartışılabilir bir iddianın yokluğunda bu şikâyet, Sözleşme’nin hükümleriyle

ratione materiae uyumsuzdur ve 35 §§ 3. ve 4. maddeleri uyarınca

reddedilmelidir (bk. örneğin, Mošať/Slovakya, no. 27452/05, § 29, 21 Eylül

2010 ve Yankov ve Diğerleri/Bulgaristan, no. 4570/05, § 37, 23 Eylül 2010).

K.V. MEDITERRANEAN TOURS LIMITED v. TÜRKİYE (MERITS) JUDGMENT

2. Yüksek İdare Mahkemesi yargıçlarının tarafsızlığı

88. Mahkeme, tarafsızlığın normalde önyargı veya yanlılığın yokluğunu

ifade ettiğini ve varlığının ya da yokluğunun çeşitli şekillerde test

edilebileceğini yineler. Mahkeme'nin yerleşik içtihadına göre, 6 § 1

maddesinin amaçları doğrultusunda tarafsızlığın varlığı, belirli bir yargıcın

kişisel kanaat ve davranışlarının dikkate alınması gereken öznel bir teste göre,

yani yargıcın belirli bir davada herhangi bir kişisel önyargı veya yanlılığa

sahip olup olmadığına göre; ayrıca nesnel bir teste göre, yani mahkemenin

kendisinin ve diğer yönlerinin yanı sıra bileşiminin, tarafsızlığına ilişkin

herhangi bir meşru şüpheyi ortadan kaldırmak için yeterli güvenceler sunup

sunmadığının

tespit

edilmesiyle

belirlenmelidir

(bk.

örneğin,

Kyprianou/Kıbrıs[BD], no. 73797/01,

118, AİHS 2005-XIII;

Micallef/Malta [BD], no. 17056/06, § 93, AİHS 2009; Morice/Fransa [BD],

no. 29369/10, § 73, AİHS 2015; ve Ilnseher/Almanya [BD], no. 10211/12 ve

no. 27505/14, § 287, 4 Aralık 2018).

89. Öznel test konusunda, bir mahkemenin kişisel önyargı veya

taraflılıktan uzak olduğunun varsayılması gerektiği ilkesi Mahkeme

içtihadında uzun süredir yer almaktadır (bk. yukarıda anılan Kyprianou, §

119; Micallef, § 94; ve Morice, § 74). Bir yargıcın kişisel tarafsızlığı, aksi

ispat edilene dek doğru kabul edilmelidir (bk. Hauschildt/Danimarka, 24

Mayıs 1989, § 47, Seri A no. 154). Gereken kanıt türüne ilişkin olarak ise

Mahkeme, örnek olarak, bir hâkimin kişisel nedenlerle düşmanlık veya kötü

niyet sergileyip sergilemediğini tespit etmeye çalışmıştır (bk. De

Cubber/Belçika, 26 Ekim 1984, § 25, Seri A no. 86, ve yukarıda anılan

Morice, § 74).

90. Nesnel teste gelince, hâkimin davranışından ayrı olarak, kendisinin

tarafsızlığı konusunda şüphe uyandırabilecek tespit edilebilir gerçekler olup

olmadığı belirlenmelidir. Bu, seçili bir davada belirli bir yargıcın ya da

mahkeme heyeti olarak görev yapan bir organın tarafsızlıktan yoksun

olduğundan endişe duymak için meşru bir neden olup olmadığına karar

verirken, ilgili kişinin bakış açısının önemli olduğu ancak belirleyici olmadığı

anlamına gelir. Belirleyici olan, bu endişenin nesnel olarak haklı görülüp

görülemeyeceğidir (bk. yukarıda anılan Micallef, § 96).

91. Verilen görüntünün önemi göz önünde bulundurulduğunda, bir

önyargı imasına veya görüntüsüne yol açabilecek bir durum ortaya çıktığında,

bu durum yargılamanın başlangıcında açıklanmalı ve davada çekilmenin

gerçekten gerekli olup olmadığını belirlemek için ilgili çeşitli faktörler

dikkate alınarak bir değerlendirme yapılmalıdır. Bu, hem nesnel hem de öznel

tarafsızlık açısından yeterli güvencelerin sağlanması için gerekli olan önemli

bir usul güvencesidir (bk. Nicholas/Kıbrıs, no. 63246/10, § 64, 9 Ocak 2018).

Önyargı önergeleri, davalı Devletin hukuk sistemini felce uğratacak nitelikte

olmamalıdır. Küçük yargı sistemlerinde, önyargı önergelerine ilişkin aşırı

K.V. MEDITERRANEAN TOURS LIMITED v. TÜRKİYE (MERITS) JUDGMENT

katı standartlar adaletin yerine getirilmesini gereksiz yere engelleyebilir (bk.

A.K./Lihtenştayn, no. 38191/12, § 82, 9 Temmuz 2015).

92. Mahkeme, yargıçların yargısal görevlerini yerine getirirken ve çeşitli

bağlamlarda, kariyerlerinin bir noktasında kendilerinin de sanık dahil olmak

üzere taraflardan biriyle benzer bir konumda olabileceklerini bilerek çeşitli

davaları incelemelerinin gerekli olmasını normal karşılamaktadır. Ancak, bu

türden tamamen soyut bir risk, bir yargıcın bireysel durumuna ilişkin özel

koşulların yokluğunda onun tarafsızlığına şüphe düşürmeye uygun olarak

kabul edilemez (bk. yukarıda anılan Ramos Nunes de Carvalho e Sá, § 163).

93. Mevcut davanın koşullarına dönülecek olursa, öznel tarafsızlığa

ilişkin olarak Mahkeme, temyiz heyetindeki yargıçlardan herhangi birinin

başvuran şirkete karşı kişisel bir taraflılık veya düşmanlık beslediğini

gösteren hiçbir kanıt bulunmadığı kanaatindedir.

94. Nesnel tarafsızlıkla ilgili olarak Mahkeme, başvuran şirketin

yargıçların tarafsızlığına ilişkin şüphelerinin, kimliği belirlenemeyen Kıbrıslı

Rumların mülkleriyle bazı bağlantıları olmasından kaynaklandığını

gözlemlemektedir. Yüksek İdare Mahkemesi’ndeki temyiz heyeti

yargıçlarının veya akrabalarının çeşitli gerekçelerle Kıbrıslı Rumların

mallarına sahip oldukları tespit edilmiştir. Ancak, Mahkeme'ye göre, bir

yargıcın tarafsızlığının bu bağlamda sorgulanabilmesi için, ilgili yargıcın

maddi çıkarlarının yerel düzeydeki uyuşmazlığın konusuyla doğrudan ilgili

olması gerekmektedir (bk. Sigríður Elín Sigfúsdóttir/İzlanda, no. 41382/17,

§ 53, 25 Şubat 2020).

95. Mahkeme, 6 § 1 Maddesinin geçici yargılamalara uygulanabilirliği

konusunda bir görüş belirtmeksizin, mevcut yargılamaların yalnızca usule

ilişkin konularla ilgili olması nedeniyle, hâkimlerin davanın sonucundan

doğrudan bir menfaatinin bulunmadığını kaydetmektedir. Ayrıca, belirli bir

hâkimin tarafsız olmadığından endişe duymak için meşru bir neden olup

olmadığı sorusu, yalnızca her davanın özel koşullarında değil, aynı zamanda

tarafsızlığın sağlanması için ulusal hukuk sistemi tarafından sunulan

güvencelerin yeterliliği ışığında da değerlendirilmelidir (bk. yukarıda anılan

Micallef, § 99, ve Upīte/Letonya, no. 7636/08, § 34, 1 Eylül 2016).

Yürürlükteki usul hukuku uyarınca, davanın sonucundan çıkarı olduğu iddia

edilen bir hâkime karşı itirazda bulunmanın mümkün olduğu tartışılma

konusu olmamıştır. Başvuran şirket, ilgili yargıçların reddi talebinde

bulunmamasına ilişkin makul bir açıklama sunmuştur; hususi olarak onların,

Kıbrıslı Rumların mülklerindeki çıkarlarından habersizdir. Aynı zamanda,

hakimlerin kendilerini davadan çekme olasılığına gelince, mevcut davada,

her iki tarafın da görüşlerinde teyit ettikleri gibi, başvuran şirketin mülkiyeti

üzerinde herhangi bir hak sahibi olmadıklarından, bu tür bir menfaat beyan

etmek zorunda oldukları şüphelidir. (bk. aksine, yukarıda anılan Nicholas, §§

64-65).

K.V. MEDITERRANEAN TOURS LIMITED v. TÜRKİYE (MERITS) JUDGMENT

96. Bu koşullar altında Mahkeme, bu şikâyetin açıkça dayanaktan yoksun

olduğunu ve Sözleşme'nin 35 §§ 3 ve 4. maddeleri uyarınca reddedilmesi

gerektiğini tespit etmekten başka bir şey yapamaz.

III. PROTOKOLÜN 1. MADDESİ İLE BAĞLANTILI OLARAK

SÖZLEŞMENİN 14. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

No. 1

97. Başvuran şirket, 1 No’lu Protokol'ün 1. maddesi kapsamındaki

hakkından yararlanırken ayrımcı muameleye maruz kaldığı

gerekçesiyle Sözleşme'nin 14. maddesinin ihlal edildiğinden şikâyetçi

olmuş ve bu ayrımcılığın, hissedarlarının ve yöneticilerinin ulusal ve

etnik kökenleri, dilleri ve dini inançlarına dayandığını iddia etmiştir.

98. Hükümet bu iddiayı reddetmiştir.

99. Mahkeme, Kıbrıslı Rumların Kıbrıs'ın kuzeyindeki mülkiyet

taleplerine ilişkin önceki davalarda, Sözleşme'nin 14. maddesi

kapsamındaki şikayetlerin kabul edilebilirliği ve esasına ilişkin ayrı

bir inceleme yapılmasının gerekli olmadığı kararına vardığına dikkat

çekmektedir. Mahkeme, mevcut davada bu yaklaşımdan ayrılmak için

herhangi bir neden görmemektedir (bk. yukarıda anılan Joannou, §

109).

IV. SÖZLEŞME'NİN 46. MADDESİNİN UYGULANMASI

100.Mahkeme, mevcut davayı, ilgili olduğu kadarıyla aşağıdaki

şekilde, Sözleşme'nin 46. maddesi kapsamında değerlendirmeyi

uygun bulmuştur:

“1. Yüksek Sözleşmeci Taraflar, taraf oldukları her davada Mahkeme'nin nihai

kararına uymayı taahhüt ederler.

2. Mahkeme'nin nihai kararı, kararın infazını denetleyecek olan Bakanlar Komitesi'ne

iletilir.

...”

101. Mahkeme, Sözleşme'nin 46. maddesi uyarınca, Sözleşmenin

Taraflarının, taraf oldukları her davada Mahkeme'nin nihai

kararlarına uymayı taahhüt ettiklerini ve bu kararların infazının

Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi tarafından denetlendiğini yineler.

Diğer hususların yanı sıra, Mahkeme'nin ihlal tespit ettiği bir karar,

davalı Devlete sadece 41. madde kapsamında adil tazmin yoluyla

hükmedilen meblağları ilgililere ödeme yükümlülüğünü değil, aynı

zamanda, Bakanlar Komitesi'nin denetimine tabi olarak, Mahkeme

tarafından tespit edilen ihlale son vermek ve etkilerini mümkün

olduğunca gidermek için iç hukuk düzeninde benimsenecek genel

ve/veya uygunsa bireysel tedbirleri seçme yükümlülüğünü de

K.V. MEDITERRANEAN TOURS LIMITED v. TÜRKİYE (MERITS) JUDGMENT

yüklemektedir. Bakanlar Komitesi'nin denetimine tabi olarak, davalı

Devlet, Sözleşme'nin 46. maddesi kapsamındaki yasal

yükümlülüğünü yerine getireceği araçları seçmekte, bu araçların

Mahkeme'nin kararında belirtilen sonuçlarla uyumlu olması kaydıyla

serbesttir (bk. Scozzari ve Giunta/İtalya [BD], no. 39221/98 ve no.

41963/98, § 249, AİHS 2000-VIII, ve Broniowski/Polonya [BD], no.

31443/96, § 192, AİHS 2004-V).

102.Mevcut davadaki Sözleşme meselesi, TMK önündeki

yargılamaların aşırı uzunluğudur; bu, yeni olmayan ve yerleşik

içtihadın konusu olan bir meseledir. Daha önceki benzer davalarda

Mahkeme, yargılamaların uzun sürmesini eleştirmekte ve özellikle

“KKTC” makamlarının, başvuranların Taşınmaz Mal Komisyonu

nezdindeki taleplerine zamanında cevap vermemesine atıfta

bulunmaktadır (bkz. yukarıdaki 66. paragraf ve Joannou, yukarıda

anılan, § 105). Ayrıca, Taşınmaz Mal Komisyonu'nun işleyişindeki

gelişmelere ve Kıbrıslı Rumların mülkiyet taleplerini etkili bir şekilde

ele alma kabiliyetine dikkat etmeye devam ettiğini açıkça

belirtmektedir (bkz. Joannou, yukarıda anılan, § 86).

103.Mahkeme, TMK'nin işleyişine ilişkin olarak TMK'ye 7,800

başvurunun yapıldığı ve bunlardan 1,869'unun sonuçlandırıldığı

yönündeki son istatistiki verileri dikkate almaktadır. TMK,

başvuranlara tazminat olarak 482.971.921 İngiliz Sterlini vermiş ve

üç davada takas ve tazminat, beş davada iade ve sekiz davada eski

hale iade ve tazminat lehine karar vermiştir (bkz. yukarıdaki 31.

paragraf). Sonuçlanan davaların sayısı halen TMK önünde bekleyen

başvuruların sayısından çok daha az olmasına rağmen, Mahkeme

mülkiyet taleplerinin çözümünde kaydedilen ilerlemeyi not etmekten

başka bir şey yapamaz.

104.Bu bağlamda Mahkeme, Türk makamlarının TMK işlemlerini

Sözleşme gerekliliklerine uygun hale getirmeye yönelik çabalarını ve

Kıbrıslı Rumların mülkiyet taleplerinin ele alınmasında kaydedilen

ilerlemeyi gösteren istatistikleri de not etmektedir. Bununla birlikte,

mevcut dava, özellikle yargılamanın hızlandırılması (özellikle ilgili

“KKTC” makamları tarafından TMK nezdindeki mülkiyet taleplerine

cevap verilmesi) ve TMK nezdindeki yargılamalardaki gecikmelerin

gerçekten etkili bir şekilde telafi edilmesini sağlayan bir hukuk

yolunun oluşturulması bakımından Sözleşme gerekliliklerine uyum

sağlanması için tutarlı ve uzun vadeli çabaların devam etmesi

gerektiğini açıkça göstermektedir.

V. SÖZLEŞME’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI

105. Sözleşme’nin 41. Maddesi şu hükmü içerir:

K.V. MEDITERRANEAN TOURS LIMITED v. TÜRKİYE (MERITS) JUDGMENT

“Mahkeme, Sözleşme veya Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili

Yüksek Sözleşmeci Tarafın iç hukuku ancak kısmi bir telafi yapılmasına imkân

veriyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, zarar gören tarafın adil tatminini sağlar.”

A. Maddi ve manevi zararlar

106. Başvuran şirket, maddi tazminat olarak, mülkünün iadesini, kullanım

kaybı için 51.851.767 Euro (EUR) ve Mahkeme'nin karar tarihinden

mülkünün iadesine kadar geçen her yıl için 1.156.714 EUR talep etmiştir.

Başvuran şirket ayrıca manevi tazminat olarak 171.550 Euro talep etmiştir.

107. Hükümet, başvuran şirketin iddialarının aşırı ve temelsiz olduğunu

savunmuştur.

108. Maddi zararla ilgili olarak, Mahkeme, 1 No.lu Protokol'ün 1. maddesi

kapsamında tespit edilen ihlalin, TMK'nin başvuran şirketin mülkiyet talebini

incelerken gerekli özeni ve gerekli çabukluğu göstermemesiyle ilgili

olduğunu (bkz. yukarıdaki 71. paragraf) ve davanın halen TMK önünde

derdest olduğunu kaydeder. Prensip olarak, 1 No.lu Protokol'ün 1.

maddesinin gerekliliklerine uygun olarak yürütülen TMK önündeki

yargılamanın devamı, başvuran şirketin mülkiyet talebine dayanarak

tazminat elde etmesine olanak sağlayacaktır (bkz. Joannou, yukarıda anılan,

§ 116). Ancak mevcut davada Mahkeme, başvuran şirketin davasının ele

alınmasındaki gecikmelerin, 41. madde uyarınca maddi tazminata

hükmedilmesini gerektirecek kadar önemli olduğunu düşünmektedir.

Bununla birlikte, maddi zararın hesaplanmasında yer alan çok sayıda

belirsizliğin ışığında, Mahkeme, maddi zarara ilişkin olarak 41. maddenin

uygulanması sorununun karara hazır olmadığı kanaatindedir. Dolayısıyla, bu

soru saklı tutulmalı ve Hükümet ile başvuran şirket arasında varılabilecek

herhangi bir anlaşma göz önünde bulundurularak müteakip usul

belirlenmelidir (Mahkeme İç Tüzüğü'nün 75 §§ 1 ve 4. maddeleri).

109.Ancak Mahkeme, başvuran şirketin, TMK önündeki yargılamaların aşırı

uzun sürmesinden kaynaklanan sıkıntı gibi, ihlal tespitiyle yeterince telafi

edilemeyen manevi zarara uğramış olması gerektiğini düşünmektedir. Buna

göre, hakkaniyet temelinde karar veren Mahkeme, başvuran şirkete manevi

tazminat olarak 7.000 Euro ve bu meblağ üzerinden alınabilecek her türlü

verginin ödenmesine hükmetmektedir (bkz. Joannou, yukarıda anılan, § 117).

B. Masraflar ve harcamalar

110.Başvuran şirket ayrıca, hukuki temsil ve değerlendirme raporları için

yapılan masraf ve harcamalara ilişkin olarak 31.164,50 Euro talep etmiştir.

111.Hükümet bu iddiaların asılsız olduğunu ileri sürmüştür.

K.V. MEDITERRANEAN TOURS LIMITED v. TÜRKİYE (MERITS) JUDGMENT

112.Mahkeme'nin içtihadına göre, başvuran, masraf ve harcamaların geri

ödenmesine ancak bunların gerçekten ve zorunlu olarak yapıldığı ve miktar

bakımından makul olduğu gösterildiği ölçüde hak kazanır (bkz. diğer birçok

makam arasında, L.B. / Macaristan [BD], no. 36345/16, § 149, 9 Mart 2023).

Elindeki belgeleri ve yukarıdaki kriterleri göz önünde bulunduran Mahkeme,

işbu kararın alındığı tarihe kadar yapılan masraf ve harcamalar için başvuran

şirkete 11.000 Avro artı her türlü vergi ödenmesine karar verilmesini makul

bulmaktadır.

BU NEDENLERDEN DOLAYI, MAHKEME,

1. Oybirliğiyle, Hükümet'in iç hukuk yollarının tüketilmemesine ilişkin ön

itirazının esasına katılmış ve bu itirazı reddetmiştir;

2. Oybirliğiyle, başvuran şirketin 1 No.lu Protokol'ün 1. maddesi uyarınca

“KKTC”de bulunan mülkü için tazminat talep ettiği yargılamanın uzun

sürdüğü ve etkisiz olduğu yönündeki şikayetini kabul edilebilir,

başvurunun geri kalanını ise kabul edilemez olarak ilan etmiştir;

3. Oybirliğiyle, 1 No.lu Protokol'ün 1. maddesinin ihlal edildiğine karar

vermiştir;

4. Oybirliğiyle, 1 No.lu Protokol'ün 1. maddesiyle bağlantılı olarak ele

alınan Sözleşme'nin 14. maddesi kapsamındaki şikâyetin kabul

edilebilirliğini ve esasını ayrı ayrı incelemeye gerek olmadığına karar

vermiştir;

5. İkiye karşı beş oyla, maddi zararla ilgili olarak Sözleşme'nin 41.

maddesinin uygulanması sorununun karara hazır olmadığına karar vermiş

ve dolayısıyla,

(a) söz konusu soruyu saklı tutmuştur;

(b) Hükümet'i ve başvuran şirketi, kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç

ay içinde, Sözleşme'nin 44 § 2 maddesi uyarınca, başvuran şirkete

zararla ilgili olarak verilecek miktara ilişkin yazılı görüşlerini

sunmaya ve özellikle varabilecekleri herhangi bir anlaşmayı

Mahkeme'ye bildirmeye davet etmiştir;

Daire Başkanına devretmiştir;

6. Oybirliğiyle,

(a) davalı Devlet'in, Sözleşme'nin 44 § 2 maddesi uyarınca kararın

kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde başvuran şirkete aşağıdaki

miktarları ödemesine:

K.V. MEDITERRANEAN TOURS LIMITED v. TÜRKİYE (MERITS) JUDGMENT

(i) Manevi zarar için 7.000 Avro (yedi bin Avro) artı uygulanabilecek

her türlü vergi;

(ii) Masraf ve harcamalar için 11.000 Avro (on bir bin Avro) artı

başvuru sahibi şirkete yüklenebilecek her türlü vergi;

(b) Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin bitiminden itibaren uzlaşmaya

kadar, yukarıda belirtilen tutarlar üzerinden, temerrüt süresi boyunca

Avrupa Merkez Bankası'nın marjinal borç verme faiz oranına eşit bir

oranda artı yüzde üç puan basit faiz ödenmesine;

karar vermiştir;

7. Oybirliğiyle başvuran şirketin adil tazmin talebinin geri kalanının reddine

karar vermiştir;

İngilizce olarak hazırlanmış ve Mahkeme İç Tüzüğü'nün 77 §§ 2 ve 3.

maddeleri uyarınca 10 Haziran 2025 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.

Hasan Bakırcı

Arnfinn Bårdsen

Sicil Memuru

Başkan

Sözleşme'nin 45 § 2 maddesi ve Mahkeme İçtüzüğü'nün 74 § 2 maddesi

uyarınca, Yargıç Yüksel ve Paczolay'ın kısmi muhalefet şerhi bu karara

eklenmiştir.

K.V. MEDITERRANEAN TOURS LIMITED v. TÜRKİYE

JUDGMENT (MERITS) –

SEPARATE OPINION

YARGIÇ YÜKSEL VE YARGIÇ PACZOLAY'IN KISMEN

MUHALEFET ŞERHİ

1. Sözleşme'ye Ek 1 No.lu Protokol'ün 1. maddesinin, özellikle

Taşınmaz Mal Komisyonu (“TMK”) önündeki yargılamaların aşırı

uzunluğuyla ilgili olarak, usul yönünden ihlal edildiği konusunda

çoğunluğa katılmakla birlikte, Daire'nin Sözleşme'nin 41. maddesi

uyarınca adil tazmin kararı verilmesine ilişkin sonucuna

katılamıyoruz.

2. Karar, TMK'nin kendi başına bir hukuk yolu olarak etkinliğini

sorgulamamaktadır.

Mahkeme

ayrıca,

mevcut

davanın

Joannou/Türkiye (no. 53240/14, § 116, 12 Aralık 2017) davasında

ortaya konan ilkeleri izlediğini kabul etmektedir; burada Mahkeme,

başvuranın mülkiyet talebinin TMK önünde derdest olduğu ve

yargılamanın mülkiyet talebiyle ilgili olarak tazminat elde etmesine

hâlâ imkân tanıyacağı gerekçesiyle maddi tazminata hükmetmekten

kaçınmıştır. Bu gerekçenin burada da aynı şekilde, hatta daha güçlü

bir şekilde geçerli olduğunu düşünüyoruz.

3. Ayrıca, mevcut davada Sözleşme'ye Ek 1 No.lu Protokol'ün 1.

maddesinin ihlalinin usule ilişkin olduğunu gözlemlemekteyiz. Bu

husus, başvuran şirketin talebinin incelenmesinde tutarlılık, özen ve

uygun hızın eksikliğiyle ilgilidir (bkz. kararın 70. paragrafı).

Başvuran şirketin talebi halen derdest olduğundan, Joannou

davasında benimsenen yaklaşımdan ayrılmak için bir neden

görmüyoruz. Mahkeme bu davada TMK nezdindeki yargılamaların

ilerleyen safhalarında telafi ihtimalini ertelemiştir.

4. Bu nedenlerle, Daire'nin Joannou davasındaki gerekçeyi takip

etmesi ve bu soruyu saklı tutmak yerine, maddi tazminat konusunda

bir karar vermeyi reddetmesi gerektiği görüşündeyiz.

5. Yargıç Yüksel ayrıca Daire'nin Sözleşme'nin 46. maddesi

kapsamındaki yaklaşımına da muhaliftir. Sözleşme'nin 46. maddesi

uyarınca, Mahkeme'nin istisnai olarak, sistemik veya yapısal

sorunlara son vermek için alınabilecek tedbirlerin türünü

belirtebileceğini vurgulamak istemektedir (bkz. Broniowski/Polonya

[BD], no. 31443/96, § 194, AİHM 2004-V; Varga ve Diğerleri /

Macaristan, no. 14097/12 ve diğerleri, §§ 101-02, 10 Mart 2015; ve

Sukachov / Ukrayna, no. 14057/17, § 144, 30 Ocak 2020). Ayrıca, bu

davanın, Sözleşme'nin 46. maddesi uyarınca istisnai tedbirler

alınmasını gerektiren yapısal bir eksiklikle değil, belirli olgusal

koşullardan kaynaklanan usule ilişkin bir eksiklikle ilgili olduğu

K.V. MEDITERRANEAN TOURS LIMITED v. TÜRKİYE

görüşündedir. Bu bağlamda, Daire'nin kendisi de “TMK'nin mülkiyet

taleplerini işleme koymada kaydettiği ilerlemeyi” kabul etmekte (bkz.

kararın 69 ve 103. paragrafları) ve ayrıca “Türk makamlarının TMK

işlemlerini Sözleşme gerekliliklerine uygun hale getirmek için

gösterdiği çabaları ve ayrıca Kıbrıslı Rumların mülkiyet taleplerinin

ele alınmasında kaydedilen ilerlemeyi gösteren istatistikleri” not

etmektedir (bkz. kararın 104. paragrafı). Bu gelişmeleri ve kararda

TMK'nin kendi başına bir hukuk yolu olarak etkililiğinin

sorgulanmadığı gerçeğini göz önünde bulunduran Yargıç Yüksel,

çoğunluğun belirttiği gibi Sözleşme'nin 46. maddesinin uygulanması

için bir dayanak bulamamıştır.

CASE OF K.v. MEDITERRANEAN TOURS LIMITED v. TÜRKİYE - [Turkish Translation] by the Turkish Ministry of Foreign Affairs

Hukuk Asistanı ile Kararları Analiz Edin

Karar Bilgileri

10 Milyon+ Karar Arasında Arayın

Profesyonel Hukuk AraçlarınaHemen Erişin