CASE OF DEMİRHAN AND OTHERS v. TÜRKİYE - [Turkish Translation] by Stichting Justice Square

İKİNCİ BÖLÜM

DEMİRHAN VE DİĞERLERİ v. TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no. 1595/20 ve 238 diğerleri –

ekli listeye bakınız)

YARGI

Madde 7 • Yasaya aykırı suç yoktur • Yasaya aykırı ceza yoktur • Madde 6 § 1 (ceza) • Adil yargılama • Suçun maddi ve manevi unsurlarını bireyselleştirilmiş bir şekilde gerektiği gibi ortaya koymadan, şifreli mesajlaşma uygulaması ByLock’un kullanımına kesin olarak dayanan silahlı terör örgütü üyeliğinden mahkûmiyetler • Özellikle yerel mahkemelerin ByLock kullanımını nitelendirmesinden ve yargının ByLock delillerine ilişkin benimsediği tek tip ve küresel yaklaşımdan kaynaklanan Yüksel Yalçınkaya - Türkiye [GC] davasında tespit edilen ihlallerden ayrılmak için bir neden yoktur

Madde 41 • Yüksel Yalçınkaya v. Türkiye [GC] davasında uygulanan yaklaşım: ihlallerin tespiti, uğranılan manevi zararlar için yeterli adil tazmin ve talep edilmesi halinde ceza yargılamasının yeniden açılması, diğer benzer ihlalleri önlemek veya gidermek için gerekli olabilecek genel tedbirlere halel gelmeksizin en uygun tazminat biçimi • Bu tür takip başvuruları bakımından herhangi bir masraf ve gider ödülü verilmesin haklı değildir.

Yazı İşleri Müdürlüğü tarafından hazırlanır. Mahkemeyi bağlamaz.

STRAZBURG

22 Temmuz 2025

FİNAL
03/11/2025

Bu karar, Sözleşme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen hallerde kesinleşecektir. Yazım denetimine tabi tutulabilir.

Demirhan ve Diğerleri v. Türkiye davasında,

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Daire), aşağıdaki kişilerden oluşan bir Daire olarak toplanır:

Arnfinn Bårdsen, Başkan,

Yargıçlar

Saadet Yüksel,
Tim Eicke,
Jovan Ilievski,
Oddný Mjöll Arnardóttir,
Gediminas Sagatys,
Stéphane Pisani ve
Bölüm Yazı İşleri Müdürü

Hasan Bakırcı.

Mahkeme;

Ekli tabloda belirtilen 239 Türk vatandaşı (“başvurucular”) tarafından İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına Dair Sözleşme’nin (“Sözleşme”) 34. maddesi uyarınca Türkiye Cumhuriyeti aleyhine çeşitli tarihlerde Mahkemeye sunulan başvurular (no. 1595/20 ve 238 diğer başvuru);

Sözleşmenin 6 § 1 (adil yargılanma hakkı) ve 7 § 1 (kanunsuz suç ve ceza olmaz) maddeleri uyarınca yapılan şikayetlerin Türk Hükümetine (“Hükümet”) bildirilmesine ilişkin karar ve;

Tarafların gözlemlerini dikkate alınarak:

1 Temmuz 2025 tarihinde özel olarak görüşülen ve o tarihte kabul edilen aşağıdaki kararı verir:

GİRİŞ

1Dava, başvuranların, Türk makamları tarafından “Fetullahçı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanması” (Fetullahçı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanması, bundan sonra “FETÖ/PDY” olarak anılacaktır) olarak tanımlanan ve yetkililerce 15 Temmuz 2016 tarihinde Türkiye’de gerçekleşen darbe girişiminin arkasında olduğu düşünülen silahlı terör örgütüne üyelikten mahkûmiyetlerine ilişkindir. Mahkûmiyetler, yerel mahkemelerin yalnızca FETÖ/PDY üyelerinin kullanımı için tasarlandığı yönünde karar verdiği “ByLock” adlı şifreli mesajlaşma uygulamasının başvuranlar tarafından kesin olarak kullanılmasına dayandırılmıştır.

GERÇEKLER

2Başvuru sahiplerinin listesi ekte yer almaktadır. Başvuru sahiplerinden bazıları, isimleri de ekte yer alan avukatlar tarafından temsil edilmiştir.

3Hükümet, Türkiye Cumhuriyeti Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Dairesi Başkanı Sayın Abdullah Aydın tarafından temsil edilmiştir.

4Tarafların ileri sürdüğü davanın olguları aşağıdaki şekilde özetlenebilir.

OLAYLAR

515-16 Temmuz 2016 gecesi, kendilerine “Yurtta Sulh Konseyi” adını veren Türk Silahlı Kuvvetleri mensuplarından oluşan bir grup, demokratik yollarla seçilmiş Türkiye Cumhuriyeti Parlamentosu, Hükümeti ve Cumhurbaşkanını devirmeyi amaçlayan bir askeri darbe girişiminde bulunmuştur.

6Darbe girişimi sırasında, kışkırtıcıların kontrolündeki 8.000’den fazla askeri personel, Parlamento binası ve Cumhurbaşkanlığı Külliyesi de dahil olmak üzere birçok stratejik devlet binasını bombalamış, Cumhurbaşkanı’nın kaldığı otele ve Başbakan’ın içinde bulunduğu konvoya saldırmış, Genelkurmay Başkanı’nı ve çok sayıda üst düzey generali rehin almış, çok sayıda kamu kurumuna saldırmış ve işgal etmiş, televizyon stüdyolarını işgal etmiş, Boğaziçi köprülerini ve İstanbul’daki havaalanlarını tanklar ve zırhlı araçlarla kapatmış ve darbe girişimine karşı çıkmak için sokağa çıkan göstericilere ateş açmıştır. Hükümet tarafından verilen rakamlara göre, söz konusu gecede siviller de dahil olmak üzere 253 kişi hayatını kaybetmiş ve 2.740 kişi yaralanmıştır. Hükümet ayrıca darbe girişimi sırasında F-16 savaş uçakları ve helikopterler de dahil olmak üzere yaklaşık 70 askeri uçak, 3 gemi, 74’ü tank olmak üzere 246 zırhlı araç ve yaklaşık 4.000 hafif silahın kullanıldığını belirtmiştir.

7Askeri darbe girişiminin ertesi günü, ulusal yetkililer, o dönemde Pensilvanya’da (Amerika Birleşik Devletleri) yaşayan ve FETÖ/PDY’nin lideri olarak kabul edilen Türk vatandaşı Fetullah Gülen ile bağlantılı şebekeyi suçlamıştır. Yetkililer, darbe girişiminin sorumluluğunu Türk Silahlı Kuvvetleri’ne sızan FETÖ/PDY üyelerine yüklemiştir.

8Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı Anayasal Düzene Karşı Suçlar Bürosu, 16 Temmuz 2016 tarihinde darbe girişimine ilişkin ceza soruşturması başlatmıştır. Bu soruşturma kapsamında bölge savcılıkları, darbe girişimine karıştığından şüphelenilen kişiler ile FETÖ/PDY ile bağlantısı olduğundan şüphelenilen kişiler hakkında ceza soruşturması başlatmıştır.

9Hükümet, 20 Temmuz 2016 tarihinde 21 Temmuz 2016 tarihinden itibaren doksan günlük bir süre için olağanüstü hâl ilan etmiş, bu durum daha sonra her defasında doksan günlük süreler için yedi kez uzatılmıştır.

10Türk makamları, 21 Temmuz 2016 tarihinde Avrupa Konseyi Genel Sekreterine, Sözleşme’nin 15. maddesi uyarınca Sözleşme’den muafiyet bildiriminde bulunmuştur (aşağıdaki 22. paragrafa bakınız; Yüksel Yalçınkaya- Türkiye [BD], no. 15669/20, § 205, 26 Eylül 2023).

1118 Temmuz 2018 tarihinde OHAL kaldırılmıştır.

12Yüksel Yalçınkaya davasında (yukarıda anılan, §§ 10-22 ve 108-40) ortaya konmuştur.

BAŞVURANLARIN MAHKUMİYETLERİ

13Yukarıdaki 8. paragrafta belirtildiği üzere, darbe girişiminin ardından ülke genelindeki savcılıklar, FETÖ/PDY ile bağlantılı olduğundan şüphelenilen kişilere yönelik kapsamlı soruşturmalar başlatmıştır. Bu bağlamda, mevcut başvurucular hakkında FETÖ/PDY üyeliği şüphesiyle cezai soruşturma başlatılmış ve daha sonra Türk Ceza Kanunu’nun 314. maddesinin 2. fıkrası uyarınca silahlı terör örgütü üyeliği suçlamasıyla dava açılmıştır.

14Başvurucular çeşitli tarihlerde FETÖ/PDY üyeliğinden mahkûm edilmiş ve bu mahkûmiyetler bölge adliye mahkemeleri ve Yargıtay tarafından onanmıştır. Mahkûmiyetler, başvurucuların, yerel mahkemeler tarafından yalnızca FETÖ/PDY mensuplarının kullanımı için tasarlandığı kabul edilen, "ByLock" adlı şifreli mesajlaşma uygulamasını kullandıkları iddiasına dayandırılmıştır (bu konudaki Yargıtay’ın "önemli kararları" için bkz. yukarıda anılan Yüksel Yalçınkaya, §§ 155-65). Yerel mahkemeler ve makamlar, ByLock kullanımının tespit edilmesinin Ceza Kanunu’nun 314. maddesinin 2. fıkrası uyarınca mahkûmiyet için tek başına yeterli olduğu görüşündedir (ibid., § 257).

15Başvurucuların ByLock kullanımı, soruşturma makamları tarafından Türkiye Milli İstihbarat Teşkilatı, ( Milli İstihbarat Teşkilatı , bundan sonra “MİT” olarak anılacaktır) tarafından Litvanya’da bulunan mesajlaşma uygulamasının ana sunucusundan elde edilen ByLock verileri üzerinde yapılan incelemeler sonucunda tespit edilmiştir. Söz konusu veriler, yetkililerin başvurucuların ByLock kullanıcı kimlikleri, uygulamanın kullanıldığı cihazların telefon (veya IP) numaraları ve IMEI numaraları, uygulama sunucusuna ilk bağlantı tarihi ve tespit edilen toplam bağlantı sayısı hakkında bilgi edinmesini sağlamıştır (ibid., §§ 34, 55, 78 ve 80). Söz konusu bilgiler, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (“BTK”) tarafından temin edilen ve Türkiye’deki ByLock IP’lerine bağlantı yapıldığını gösteren internet trafiği verileri (CGNAT verileri olarak da bilinir) (ibid., §§ 119, 120, 177 ve 319) ve başvurucuların kullandıkları GSM hatlarına ait HTS (Geçmiş Trafik Sorgulama) kayıtları (ibid., § 80) ile doğrulanmıştır.

16Başvurucular hakkındaki diğer deliller, varsa, ByLock kullanıldığına dair ikrar, bu uygulamayı kullandığını doğrulayan şifrelenmiş mesaj içerikleri veya bu kullanımı doğrulayan tanık ifadeleri; FETÖ/PDY ile irtibatlı olduğu değerlendirilen sendika, dernek ve/veya vakfa üyelik; FETÖ/PDY ile ‑irtibatlı kurum, kuruluş veya şirketlerde çalışma ve/veya üye olma veya bu çalışmayla ilgili tanık ifadeleri; yetkililerce FETÖ/PDY’nin mali yapısı içinde değerlendirilen Bank Asya’daki hesap hareketleri; FETÖ/PDY yanlısı yayın veya diğer görsel-işitsel materyal bulundurma; FETÖ/PDY tarafından düzenlendiği değerlendirilen seyahatlere katılma ve Türkiye’ye giriş-çıkış kayıtları; FETÖ/PDY ile irtibatlı vakıflara bağışta bulunma; FETÖ/PDY’ye destek olduğu değerlendirilen çeşitli gösteri yürüyüşlerine katılma; örgüt lehine sosyal medya paylaşımları; FETÖ/PDY öğrenci yurdu veya yurtlarında ikamet etmek; örgütün diğer üyeleriyle iletişim kurmak için Kakao Talk veya Eagle gibi diğer mesajlaşma uygulamalarını kullanmak; ve aynı suçtan yargılanan diğer kişilerle iletişim kurduğunu gösteren HTS kayıtlarından oluşmaktadır. Bazı başvurucular için, ByLock üzerinden yapılan iletişimlerin şifresi çözülmüş içeriklerini de içerebilecek ayrıntılı ByLock bulguları ve değerlendirme raporlarının dosyaya sunulması beklenmeden, iletişimin niteliği ve içeriğinden bağımsız olarak, söz konusu uygulamanın kullanıldığının tespit edilmesinin mahkûmiyet için yeterli olduğu gerekçesiyle mahkûmiyet kararı verilmiştir.

17Başvurucuların mahkûmiyetlerine karşı Anayasa Mahkemesine yaptıkları bireysel başvurular, söz konusu mahkeme tarafından, Yargıtay’ın konuya ilişkin çığır açıcı kararlarını destekleyen içtihatları temel alınarak, kabul edilemez olarak özet olarak reddedilmiştir (ibid., §§ 169-88).

COURT’S RULING IN YÜKSEL YALÇINKAYA v. TÜRKİYE

18Mahkeme Büyük Dairesi, 26 Eylül 2023 tarihinde Yüksel Yalçınkaya davasında bir karar kabul etmiştir. (Yukarıda alıntılanmıştır). Dava, eski bir öğretmen olan başvuranın, Ceza Kanunu’nun 314. maddesinin 2. fıkrası uyarınca FETÖ/PDY üyeliğinden mahkûm edilmesiyle ilgilidir. Mahkûmiyet, esas itibarıyla başvuranın ByLock uygulamasını kullanmasına dayanmaktadır. Başvuran aleyhindeki diğer deliller arasında Bank Asya’da hesap açması ve FETÖ/PDY ile bağlantılı olduğu düşünülen bir sendika ve derneğe üye olması yer almaktadır.

19Mahkeme, söz konusu kararda esasen, başvuranın mahkûmiyetinin, Ceza Kanunu’nun 314 § 2. maddesinde (özellikle de manevi unsur) belirtilen ilgili suçun tüm unsurlarının varlığının uygun şekilde tespit edilmeden, bireyselleştirilmiş bir şekilde, iç hukuk gerekliliklerine ve 7. madde kapsamındaki korumanın temelini oluşturan yasallık ve öngörülebilirlik ilkelerine aykırı olarak sağlandığını tespit etmiştir (ibid., § 267). ByLock kullanımının teknik olarak itiraz edilen suçun maddi unsurunun bir parçası olmamasına rağmen, yerel mahkemelerin yorumunun pratikte ByLock’un salt kullanımını, bilerek ve isteyerek silahlı bir terör örgütüne üye olmakla eşitleme etkisine sahip olduğunu kaydetmiştir. Bu nedenle Mahkeme, yerel mahkemeler tarafından ilgili iç hukukun bu öngörülemez ve kapsamlı yorumunun Sözleşme’nin 7. maddesini ihlal ettiğine hükmetmiştir (ibid., §§ 267 ‑72). Ayrıca, özellikle başvuranın, ByLock verilerine karşı açılan davalarda, bu hükmün güvencelerine uygun olarak, kendisine karşı sunulan temel delillere (ByLock verileri) etkili bir şekilde itiraz edememesi ve yerel mahkemelerin, özellikle ByLock’un yalnızca kurumsal bir iletişim aracı olarak nitelendirilmesiyle ilgili olarak, kararlarını yeterli ve ilgili gerekçelerle desteklemedeki başarısızlığı nedeniyle, 6. maddenin 1. fıkrasının ihlal edildiğini tespit etmiştir (ibid., §§ 273-356).

20Bireysel telafi tedbirleri söz konusu olduğunda, Mahkeme, yerel hukuk uyarınca izin verilen ceza yargılamalarının yeniden açılmasının, tespit edilen ihlallere son vermenin en uygun yolu olacağı kanaatine varmıştır (ibid., § 425). Bununla birlikte, Mahkeme ayrıca, Türk makamlarının, Sözleşme’nin 7. ve 6. maddelerinin 1. fıkraları uyarınca bir ihlal tespitine yol açan sistemik sorunu, özellikle de yerel mahkemelerin ByLock kullanımına ilişkin yaklaşımını ele almak için uygun görülen genel tedbirleri de alması gerektiğine hükmetmiştir. Mahkeme bu bağlamda, ilgili tarihte, ByLock kullanımına dayalı olarak FETÖ/PDY üyeliğinden mahkûmiyetlerle ilgili olarak 7. ve/veya 6. maddelerin 1. fıkraları uyarınca benzer şikayetleri içeren 8.000’den fazla başvurunun Mahkeme gündeminde bulunduğunu belirtmiştir (bundan böyle "takip başvuruları" olarak anılacaktır). Dolayısıyla, Yüksel Yalçınkaya kararında (yukarıda anılan) tespit edilen eksikliklerin, Türk makamları tarafından, ilgili ve mümkün olduğu ölçüde, daha geniş bir ölçekte, yani Sayın Yalçınkaya’nın özel durumunun ötesinde ele alınması gerekmektedir (ibid., §§ 413-18).

İLGİLİ YASAL ÇERÇEVE VE UYGULAMA

İLGİLİ İÇ HUKUK VE UYGULAMA

21İlgili hukuk ve uygulamanın açıklaması Yüksel Yalçınkaya davasında (yukarıda anılan, §§ 141-93) yer almaktadır.

TÜRKİYE TARAFINDAN İSTİSNA BİLDİRİMİ

22Türkiye’nin Avrupa Konseyi Daimî Temsilcisi, 21 Temmuz 2016 tarihinde Avrupa Konseyi Genel Sekreterine bir muafiyet bildirimi göndermiştir (muafiyet bildiriminin metni için bkz. Yüksel Yalçınkaya, Yukarıda belirtilen, § 205).

23Olağanüstü halin sona ermesinin ardından 8 Ağustos 2018 tarihinde muafiyet bildirimi geri çekilmiştir.

HUKUK

BAŞVURULARIN BİRLEŞTİRİLMESİ

24Başvuruların benzer konuları dikkate alındığında, Mahkeme bunların tek bir kararda birlikte incelenmesinin uygun olduğu kanaatine varmıştır.

Türkiye’nin Muafiyetine İlişkin Ön Soru

25Hükümet, başvuruların, Avrupa Konseyi Genel Sekreteri’ne 21 Temmuz 2016 tarihinde Sözleşme’nin 15. maddesi uyarınca bildirilen muafiyetler dikkate alınarak incelenmesi gerektiğinin altını çizmiştir (benzer argümanlar için bkz. yukarıda anılan Yüksel Yalçınkaya, §§ 208 ve 209). 15. madde şöyledir:

“1. Savaş zamanında veya ulusun yaşamını tehdit eden başka bir kamusal tehlike durumunda, herhangi bir Yüksek Sözleşmeci Taraf, durumun kesinlikle gerektirdiği ölçüde, [bu] Sözleşme kapsamındaki yükümlülüklerinden sapma teşkil eden tedbirler alabilir; ancak bu tedbirler, uluslararası hukuk kapsamındaki diğer yükümlülükleriyle çelişmemelidir.

2. Bu hüküm uyarınca, meşru savaş eylemlerinden kaynaklanan ölümler hariç olmak üzere, 2. maddeden veya 3, 4 (1. paragraf) ve 7. maddelerden hiçbir sapma yapılamaz.

3. Bu muafiyet hakkını kullanan herhangi bir Yüksek Sözleşmeci Taraf, Avrupa Konseyi Genel Sekreterini, aldığı tedbirler ve gerekçeleri hakkında tam olarak bilgilendirecektir. Ayrıca, bu tedbirlerin yürürlükten kalktığı ve Sözleşme hükümlerinin yeniden tam olarak yürürlüğe girdiği tarihi de Avrupa Konseyi Genel Sekreterine bildirecektir.”

26Mahkeme, askeri darbe girişimine ilişkin birçok davada, bu girişimin Sözleşme anlamında "ulusun varlığını tehdit eden bir kamusal acil durum" teşkil ettiği ve 15. maddenin 3. fıkrasında öngörülen formalitelerin Türk makamları tarafından yerine getirildiği yönündeki tespitini not eder (örneğin, yukarıda anılan Yüksel Yalçınkaya, § 212 ve burada anılan davalar). Mahkeme, mevcut davada bu tespitten ayrılmak için bir neden görmemektedir. Başvuranlara karşı alınan belirli eylemlerin, durumun zorunlulukları tarafından kesinlikle gerektirilip gerekmediği ve davalı Devletin uluslararası hukuk kapsamındaki diğer yükümlülükleriyle tutarlı olup olmadığı hususunda, bu noktalar ilgili şikayetlerin esasına ilişkin incelemesinin bir parçası olarak değerlendirilecektir (bkz. Mehmet Hasan Altan / Türkiye, no. 13237/17, § 94, 20 Mart 2018 ve yukarıda anılan Yüksel Yalçınkaya, § 213; ayrıca aşağıdaki 45. paragrafa bakınız).

SÖZLEŞMENİN 7. VE 6. MADDELERİNİN 1. PARÇALARININ İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

27Başvurucular, FETÖ/PDY üyeliği suçundan Ceza Kanunu’nun 314/2 maddesi uyarınca yargılanmaları ve mahkûm edilmelerinin, Sözleşme’nin 7. maddesinde yer alan kanunsuz ceza olmaz ilkesini ve 6. maddesinin 1. fıkrasında yer alan adil yargılanma hakkını ihlal ettiğini ileri sürmüş olup, ilgili kısımları şu şekildedir:

Madde 7

“1. Hiç kimse, işlendiği sırada ulusal veya uluslararası hukuka göre suç teşkil etmeyen bir fiil veya ihmalden dolayı suçlu sayılamaz. Suçun işlendiği sırada uygulanabilecek olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez.

...”

Madde 6

“1. ... kendisine yöneltilen herhangi bir cezai suçlamanın karara bağlanmasında, herkes kanunla kurulmuş bir mahkeme tarafından ... adil bir ... duruşmaya ... hak sahibidir.”

Kabul edilebilirlik

28Mahkeme, bu şikayetlerin açıkça dayanaktan yoksun olmadığını ve ‑Sözleşme’nin 35. maddesinde listelenen diğer gerekçelerle kabul edilemez olmadığını belirtmektedir. Bu nedenle, kabul edilebilir ilan edilmeleri gerekmektedir.

Esaslar
1. Tarafların sunumları

29Başvuranlar, esas olarak, silahlı terör örgütü üyeliğinden mahkûmiyetlerinin Sözleşme’nin 7. maddesi uyarınca öngörülebilir olmadığından Mahkeme önünde şikâyette bulunmuşlardır. Bu bağlamda, mahkûmiyetlerine temel teşkil eden eylemlerin ilgili tarihte hukuka uygun olduğunu ileri sürmüşlerdir. Bu eylemlerden dolayı cezai sorumluluk altına alınmaları ve ByLock kullanımının tek başına silahlı terör örgütü üyeliği suçunun tüm kurucu gerekliliklerini karşılamaya yeterli olduğu sonucuna varılması, ilgili yasaların kapsamlı ve keyfi bir şekilde yorumlanmasını gerektirmiş ve Sözleşme’nin 7. maddesinde yer alan kanunsuz ceza olmaz ilkesini ihlal etmiştir. Ayrıca, 6. maddenin 1. fıkrası uyarınca, ByLock verilerinin toplanması ve delil olarak kabul edilmesinde çeşitli usulsüzlükler olduğu iddia edilmiş, bu verilere itiraz etmede karşılaşılan zorluklar ve mahkemelerin bu deliller karşısındaki kararlarındaki gerekçelerin yetersizliğinden şikâyetçi olmuş ve bu gerekçelerin yargılamalarını haksız kıldığı kanaatine varmışlardır.

30Davalı Hükümete, İkinci Bölüm Dairesi tarafından mevcut başvurular bildirildiğinde, Hükümet, Mahkemenin, Yüksel Yalçınkaya (yukarıda anılan, §§ 237-356) davasındaki tespitleri uyarınca, gündeme getirilen hususların Mahkemenin yerleşik içtihatlarının konusu olduğu görüldüğünden, ilke olarak bu başvurular hakkında herhangi bir görüş talep etmediği konusunda bilgilendirilmiştir. Bununla birlikte, Hükümete, isterlerse, başvurucuların 7. ve 6. maddelerin 1. fıkraları uyarınca şikayetleri hakkında görüş sunma seçeneğine sahip oldukları, ancak bu görüşlerin esasen başvuruların olgusal yönlerine atıfta bulunduğu ve Mahkeme tarafından daha önce karara bağlanmış ön itirazlara veya hukuki konulara değinmediği bildirilmiştir. Hükümetin görüşleri, alındıktan sonra, bilgi için başvuruculara iletilmiştir. Mahkemenin yerleşik içtihatlarının konusu olduğu görülen, incelenen hukuki konuların niteliği göz önüne alındığında, ‑başvuruculara, yanıt olarak kendilerinden yazılı görüş talep edilmediği bildirilmiştir.

31Hükümet, görüşlerinde başlangıçta, mevcut başvuruların kendilerine, Mahkeme’nin (yukarıda anılan) Yüksel Yalçınkaya davasında ele aldığı konulara benzer konuları gündeme getirdiği için bildirildiğini, ancak Mahkeme’nin söz konusu karardaki değerlendirmelerinin söz konusu davanın özel olgularıyla ilgili olduğunu ileri sürmüştür. Bu nedenle Hükümet, Mahkeme’nin, mevcut başvurularda varılan bulguları mevcut başvurulara genellemekten kaçınması gerektiğini, çünkü bu durumun, başvuruların kendine özgü özelliklerini göz ardı etme riskini taşıdığını savunmuş ve Mahkeme’yi, her bir başvurucuya karşı yürütülen cezai kovuşturmayı kendi özel koşulları temelinde değerlendirmeye davet etmiştir.

32Hükümet, bu bağlamda, mevcut başvurulardaki mahkûmiyetlerin yalnızca başvuranların ByLock uygulamasını kullanmalarına dayanmadığını, bunların hepsinin Yüksel Yalçınkaya (yukarıda anılan; yukarıdaki 14. paragrafta belirtilen delillere bakınız) davasında değerlendirilmeye tabi tutulmamış çok çeşitli başka delilleri de içerdiğini vurgulamıştır. Söz konusu delillerle doğrudan temas kuran yerel mahkemeler, her bir başvuranın silahlı terör örgütüne üyeliğini, özel dava dosyalarındaki tüm unsurları dikkatlice değerlendirdikten sonra, bireysel olarak tespit etmiştir. Bu nedenle, yalnızca Yüksel Yalçınkaya (yukarıda anılan) davasında elde edilen bulgulara dayalı yüzeysel ve basmakalıp bir incelemeden kaçınmak için, yerel düzeyde yapılan bireysel değerlendirmeleri dikkate almak Mahkeme’nin görevidir.

33Özellikle başvuranların ByLock kullanımını kanıtlayan delillere atfedilen belirleyici ağırlıktan kaynaklanan 7. ve 6. maddelerin 1. fıkraları uyarınca yaptıkları şikayetler söz konusu olduğunda, Hükümet bu şikayetlere büyük ölçüde Yüksel Yalçınkaya davasında (yukarıda anılan, §§ 227-36 ve 289-99 ‑) Büyük Daire önünde ileri sürülen argümanlarla aynı temelde itiraz etmiştir. Hükümet özellikle, Mahkeme’nin Yüksel Yalçınkaya davasında (yukarıda anılan) yerel yargı makamlarının ByLock kullanımına yönelik yaklaşımının – kendi başına silahlı terör örgütüne üyelik suçunun maddi ve manevi unsurlarını kanıtlaması – Ceza Kanunu’nun 314. maddesinin geniş bir şekilde yorumlanması anlamına geldiği yönündeki değerlendirmesine katılmamıştır. Hükümetin görüşüne göre,

“... FETÖ/PDY’nin münhasıran kullandığı Bylock mesajlaşma uygulamasının bir kişi tarafından tüm teknik zorluklara rağmen indirilip kullanıldığı tespit edilirse, bu kişinin örgütün iradesine tam olarak boyun eğdiği, dolayısıyla başvurucunun silahlı terör örgütü üyesi olduğu ve cezai sorumluluğun tesisi için gerekli zihinsel bağın mevcut olduğu sonucuna yerel mahkemelerin varması mümkündür.”

34Hükümet ayrıca, Yüksel Yalçınkaya davasının (yukarıda anılan, §§ 98 ve 107) aksine, başvuruculara ilişkin ayrıntılı ByLock bulgularının ve değerlendirme raporlarının (bunlardan bazıları başvuru üzerinden şifresi çözülen iletişimlerin içeriğini de içermektedir) dava dosyalarına dahil edildiğini ve başvuruculara, yetkililer tarafından ByLock kullanımları hakkında elde edilen tüm bilgilere ve hazırlanan raporlara erişim hakkı verildiğini vurgulamıştır.

Mahkemenin değerlendirmesi

35Mahkeme, mevcut davadaki tüm başvuranların ByLock uygulamasının kullanıcıları olarak tanımlandığını belirtmektedir ve taraflar da buna itiraz etmemiştir. Ayrıca, Yüksel Yalçınkaya (yukarıda anılan, §§ 257 ve 262-71) davasında ayrıntılı olarak incelendiği üzere, yerel mahkemelerin bir bireyin FETÖ/PDY üyeliğini belirlemede bu uygulamanın kullanımına verdiği ispat değeri konusunda taraflar arasında herhangi bir anlaşmazlık bulunmamaktadır. Ancak, dava dosyalarında, mevcut başvuruları Yüksel Yalçınkaya’dan (yukarıda anılan) ayıran ve Mahkeme’nin 7. ve 6. maddelerin 1. fıkraları uyarınca farklı bir sonuca varmasını gerektiren herhangi bir unsurun bulunup bulunmadığının belirlenmesi gerekmektedir.

36Mahkeme, Hükümet tarafından da belirtildiği üzere, bazı başvuranlara ilişkin delillerin, yukarıdaki 16. paragrafta belirtildiği gibi, Yüksel Yalçınkaya (yukarıda anılan) davasında tartışma konusu olmayan materyaller içerdiğini belirtmektedir. Bununla birlikte, kendisine sunulan tüm materyal ve argümanları inceleyen Mahkeme, aşağıda belirtilen nedenlerle, mevcut davada Yüksel Yalçınkaya davasında vardığı bulgulardan sapmak için bir neden görmemektedir.

37Bu bağlamda, Sözleşme’nin 7. ve 6. maddelerinin 1. fıkrası uyarınca ihlallerin, Yüksel Yalçınkaya (yukarıda anılan) davasında tespit edilmesinin, özellikle yerel mahkemelerin ByLock kullanımına ilişkin nitelendirmesinden ve Türk yargısının ByLock delillerine ilişkin benimsediği tek tip ve küresel yaklaşımdan kaynaklandığını belirtmektedir (ibid., §§ 364, 413 ve 414). Bu yaklaşıma göre, ByLock kullandığı yerel mahkemelerce tespit edilen herkes, ilke olarak, Ceza Kanunu’nun 314. maddesinin 2. fıkrası uyarınca yalnızca silahlı terör örgütüne üyelik temelinde mahkûm edilebilir. Bunun nedeni, ilgili suçun tüm kurucu unsurlarının, sanığın ByLock kullanımıyla ortaya çıktığı kabul edilmesidir (ibid., § 262); Yerel mahkemenin yorumu, uygulamada ByLock’un salt kullanımının, bilerek ve isteyerek silahlı bir terör örgütünün üyesi olmakla eşdeğer tutulması sonucunu doğurmuştur (ibid., § 267).

38Dolayısıyla, Yüksel Yalçınkaya (yukarıda anılan, § 414) davasında da vurgulandığı üzere, söz konusu davada Sözleşme’nin 7 ve 6 § 1 maddelerinin ihlal edildiğine dair tespite yol açan durumun, münferit bir olaydan veya söz konusu davanın olgularına özgü olayların gelişiminden kaynaklanmadığı; daha ziyade, çok sayıda kişiyi etkilemiş; etkilemeye devam eden ve etkileme potansiyeli olan sistemik bir sorundan kaynaklandığı düşünülebileceği sonucu çıkmaktadır. Bu durum, Mahkeme’nin Yüksel Yalçınkaya (yukarıda anılan) davasında verdiği kararın ardından, davalı Hükümete 5.000 benzer başvuruyu bildirmiş olması ve binlercesinin daha dosyada birikmeye devam etmesiyle kanıtlanmaktadır.

39Mahkeme, başvuruculardan bir kısmı hakkında, faaliyetlerinin sürekliliği, çeşitliliği ve yoğunluğu ile Yargıtay içtihatları gereğince örgütün hiyerarşisine tabi olmaları (ibid., § 184) nedeniyle, FETÖ/PDY ile organik bağlarını tek başına veya toplu olarak ortaya koyabilecek ve bu nedenle sanıkların mahkûmiyetlerini güvence altına alabilecek başka delillerin olabileceğini dışlamamaktadır. Bununla birlikte, gerçek şu ki, Hükümetin de savunmalarında kabul ettiği üzere (yukarıdaki 33. paragrafa bakınız) ByLock’un yalnızca kullanımının tespiti, mesajların içeriğinden veya mesajların gönderildiği kişilerin kimliğinden veya dava dosyasında başka bir delil bulunup bulunmadığından bağımsız olarak, iç hukukta tanımlandığı şekliyle silahlı terör örgütüne üyelik suçunun tüm unsurlarının varlığının tek başına kesin kanıtı olarak hizmet edebilecektir (yukarıda anılan Yüksel Yalçınkaya , §§ 257, 258, 262 ve 263). Mahkeme, ByLock kullanıcılarına etkili bir şekilde nesnel sorumluluk yükleyen yerel mahkemelerin bu yaklaşımının, Sözleşme’nin 7. maddesinde güvence altına alınan meşruiyet ilkesine aykırı olduğunu beyan etmiş olup (ibid., §§ 271 ve 272) mevcut davada aksi yönde bir karar vermek için hiçbir neden görmemektedir.

40Mahkeme, özellikle, Hükümet’in, bazı başvuranlar hakkında elde edilen ve özellikle ByLock uygulaması üzerinden yapılan iletişimlerinin şifresi çözülmüş içeriğine ilişkin bilgiler içeren ayrıntılı ByLock bulgularına ve değerlendirme raporlarına atıfta bulunduğunu, ancak bu içeriğin ya başvuranların dosyalarında iddia edildiği gibi mevcut olmadığını ya da yalnızca başka yollarla daha önce tespit edilmiş olan ByLock kullanımını doğrulamak amacına dayandığını gözlemlemektedir; yerel mahkemeler, başvuranın örgütle organik ve hiyerarşik bağlantısını göstermek için bunu tek başına dikkate almamıştır. Aksine, bazı başvuranlar aleyhine verilen kararlar, şifresi çözülmüş ByLock içeriğinin dava dosyasına sunulmasının beklenmesine gerek olmadığını, çünkü kullanımın niteliği ve içeriğinden bağımsız olarak söz konusu uygulamanın kullanımının tespit edilmesinin mahkûmiyet için yeterli olacağını açıkça belirtmiştir. Bu bulgu, Yargıtay’ın, haberleşmelerin içeriği ve bu haberleşmelerin yapıldığı kişilere ilişkin bilgilerin, bir kişinin terör örgütü içindeki gerçek konumunun belirlenmesinde yararlı olabileceği, ancak Ceza Kanunu’nun 314. maddesinin 2. fıkrası anlamında örgüte üyeliğinin tespiti için gerekli olmadığı yönündeki kararıyla tutarlıdır (ibid., §§ 160 ve 258).

41 Bu koşullarda, ByLock kullanımına verilen kesin ağırlık olmasaydı, başvurucular aleyhindeki kanıtların –ByLock mesajlarından elde edilen somut içerikler de dâhil– aynı suçtan mahkûmiyetleri için makul bir öngörülebilirlik içinde yeterli olup olmayacağı sorusu, tam olarak yerel mahkemelerin, yukarıda belirtilen Yüksel Yalçınkaya kararında ortaya konan ilkeler ışığında belirlemesi gereken bir husustur ve Mahkeme’nin spekülasyon yapması gereken bir konu değildir. Yerel mahkemelerin bu bağlamdaki birincil sorumluluğunun tanınması, yalnızca Mahkeme’nin yerel mevzuatın yorumlanması ve belirli bir davadaki olguların ve bunların hukuki sınıflandırılmasının değerlendirilmesi konusunda uluslararası bir mahkeme olarak sınırlı rolü ve kapasitesinden kaynaklanmakla kalmaz (ibid., § 265 ve burada anılan davalar), aynı zamanda Sözleşme sisteminin temelini oluşturan ikincillik ilkesinin temel ilkeleriyle de uyumludur. Mahkemenin bu konudaki kapasitesinin sınırlılığı, yukarıdaki 38. paragrafta belirtildiği gibi, önünde bekleyen benzer davaların sayısının çokluğu ve yerel düzeyde çözüm gerektirmesi göz önüne alındığında, sorunun ölçeği ve büyüklüğü göz önüne alındığında daha da belirgin hale gelmektedir.

42Mahkeme ayrıca, özellikle başvuranların Sözleşme’nin 6 § 1 maddesi kapsamındaki iddialarıyla ilgili olarak, her bir başvuran hakkında ayrı ayrı yürütülen ceza yargılamalarının, esas olarak başvuran lehine veya aleyhine sunulan delillere ve bu delillerin yönetimine bağlı olarak, usuli açılardan bazı farklılıklar gösterebileceğini belirtmektedir. Ancak, her dosyanın olası özelliklerinden bağımsız olarak, yerel mahkemelerin ByLock kullanımına ilişkin tek tip ve küresel yaklaşımı, söz konusu ceza yargılamalarının usul çerçevesini etkili bir şekilde belirlemiştir ve bu nedenle, söz konusu yargılamalar, Yüksel Yalçınkaya davasında (yukarıda anılan, § 345) aşağıdaki gibi tespit edilen temel eksikliklerden olumsuz etkilenmiştir:

“Mahkemenin görüşüne göre, yerel mahkemelerin, başvuranların etkili bir şekilde itiraz edebilmelerini sağlamak, davanın özünde yatan önemli konuları ele almak ve kararlarını gerekçelendirmek için söz konusu temel delillere ilişkin uygun güvenceleri sağlamaması, başvuranların 6. Madde 1. fıkrası kapsamındaki usul haklarının özüyle bağdaşmamaktadır. ‑”

43Mahkeme, bu bağlamda, başvuranların ceza dava dosyalarındaki materyalin niteliği ve kapsamı ne olursa olsun, ByLock uygulamasını örgütsel amaçlarla kullandıkları iddiasının, suçlayıcı ByLock içeriğinin veya hiyerarşik bir bağlantıya işaret eden diğer bilgilerin keşfedilmesi gibi, kendilerine ilişkin belirli bir olgusal tespite dayanmadığını ve dayanması gerekmediğini vurgulamaktadır. Aksine, özellikle MİT’in ByLock sunucusundan elde ettiği verilere dayanarak yaptığı ve daha sonra Yargıtay’ın çığır açıcı kararlarında da benimsenen tespitler kapsamında, ByLock’un "münhasıran" FETÖ/PDY mensupları tarafından kullanıldığı iddiası yer almaktadır (ibid., §§ 338 ve 340). Ancak bu bulgular, Mahkeme’nin Yüksel Yalçınkaya davasında (yukarıda anılan, § 340) belirttiği gibi, yerel mahkemelerin başvurucularla ilgili veya başka davalardaki kararlarında ele almadığı ve ByLock kullanımını içeren davaların işlenmesinde otomatiklik endişelerine yol açan bazı "açık eksikliklerden" muzdaripti (ibid., § 266). Mahkeme bu noktada, adaletin düzgün bir şekilde uygulanması için usulüne uygun gerekçelendirilmiş kararların önemi göz önüne alındığında, yerel mahkemelerin davanın özüne ilişkin hayati konulardaki sessizliğinin, yargılamanın adilliği konusunda haklı şüpheler doğurduğunu tekrarlamaktadır (ibid., § 341).

44Mahkeme, kendisine sunulan belgelere dayanarak, yerel mahkemelerin başvuranlara, 6. maddenin 1. fıkrası uyarınca gerekli olduğu üzere, savcılıkla eşit bir zeminde ve etkili bir şekilde savunmalarını yürütmeleri için gerçek bir fırsat sağladığı sonucuna varamaz. Mahkeme, Yüksel Yalçınkaya davasında (yukarıda anılan, §§ 324-41) ortaya konulan gerekçelerle, başvuranların ByLock kullanımlarına ilişkin verilere, bu verilere atfedilen alaka ve önem ile bütünlükleri de dahil olmak üzere, itiraz etme ve yargılamanın sonucunu etkileme olanaklarının önemli ölçüde azaldığını tespit eder. Mahkeme, Hükümet’in, başvuranların ceza yargılamasında yerel mahkemelerce dayanak gösterilen tüm ByLock raporlarının ellerinde bulunduğu yönündeki iddiasını dikkate alır. Bununla birlikte, Yüksel Yalçınkaya’da (yukarıda anılan, §§ 326 ve 327) açıkça belirtildiği üzere, söz konusu raporların başvuruculara sunulması, ne kadar önemli olursa olsun, başvurucuların ByLock delillerine ilişkin savunma haklarının gerektiği gibi gözetilip gözetilmediğini belirlemede belirleyici olmamıştır. Mahkeme, sunucudan elde edilen ByLock verilerinin, başvurucuların bu uygulamayı kişisel olarak kullanmalarının ötesinde (yukarıda anılan Yüksel Yalçınkaya’da, §§ 328 ve 333) başvurucuların davaları açısından kritik önemini burada yinelemektedir.

45Yukarıda belirtilenler göz önünde bulundurulduğunda, Mahkeme, Sözleşme’nin 6. maddesinin 1. fıkrası bağlamında, Yüksel Yalçınkaya (yukarıda anılan) davasında varılan tespitlerden mevcut davada da ayrılmak için bir neden görmemektedir. Mahkeme, 15 Temmuz 2016 tarihindeki askeri darbe girişiminin ardından Türkiye’nin karşılaştığı zorlukların, bu dava gibi davalarda dikkate alınması gereken bağlamsal bir faktör olduğunu kabul etmektedir. Ancak, Yüksel Yalçınkaya (yukarıda anılan, §§ 353-55) davasında ayrıntılı olarak açıklanan nedenlerle, başvuranların adil yargılanma haklarına getirilen sınırlamaların, Sözleşme’nin 15. maddesi anlamındaki durumun zorunlulukları tarafından kesinlikle gerekli kılındığına hükmetmek için hiçbir dayanağı bulunmamaktadır.

Mahkemenin sonucu

46Yukarıdaki değerlendirmeler ışığında Mahkeme, mevcut davanın olguları bakımından Sözleşme’nin 7. ve 6 § 1 maddelerinin ihlal edildiği sonucuna varmıştır (ibid., §§ 272 ve 356).

47Mahkeme, bu konudaki sonucunun, Hükümetin öne sürdüğü gibi her başvurunun özel olgularına ilişkin bir kayıtsızlıktan kaynaklanmadığını (yukarıdaki 31 ve 32. paragraflara bakınız), aksine, yerel mahkemelerin ByLock kullanımına ilişkin kategorik yaklaşımının doğrudan bir sonucu olduğunu ve bu yaklaşımın Yüksel Yalçınkaya davasında (yukarıda anılan, sırasıyla 272 ve 356. paragraflar) 7 ve 6 § 1 maddeleri uyarınca ihlaller tespit edilmesine yol açtığını vurgulamaktadır.

SÖZLEŞMENİN DİĞER İHLAL İDDİALARI

48Mahkeme, başvuranlardan bazılarının Sözleşme’nin 5, 8, 9, 10, 11 ve 14. maddeleri gibi diğer hükümleri uyarınca da şikâyette bulunduklarını veya 6. maddenin 1. fıkrasının diğer yönleriyle ilgili şikâyetler ileri sürdüklerini (yukarıda anılan Yüksel Yalçınkaya davasında olduğu gibi, §§ 357, 368 ve 374) kaydeder. Ancak, yukarıda belirtilen 7. ve 6 § 1 maddeleri uyarınca ihlal tespitini göz önünde bulundurarak (bkz. paragraf 46), Mahkeme, davanın gündeme getirdiği temel hukuki soruları ele aldığını ve kalan şikâyetlerin kabul edilebilirliği ve esasına ilişkin bir değerlendirme yapılmasına gerek olmadığını değerlendirir (bkz. mutatis mutandis, Yüksel Yalçınkaya, Yukarıda belirtilen, §§ 365, 367 ve 373 ve Turan ve Diğerleri v. Türkiye, no. 75805/16 ve 426 diğerleri, § 98, 23 Kasım 2021).

SÖZLEŞMENİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI

49Sözleşmenin 41. maddesi şöyledir:

“Mahkeme, Sözleşme veya Protokollerinin ihlal edildiğini tespit ederse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci Tarafın iç hukuku ancak kısmi bir telafiye olanak veriyorsa, Mahkeme, gerekirse zarar gören tarafa adil bir tatmin sağlar.”

50Mahkeme, Sözleşme’nin 41. maddesinin, kendisine zarar gören tarafa uygun gördüğü tatmini sağlama yetkisi verdiğini baştan yineler (bkz. Karácsony ve Diğerleri - Macaristan [GC], no. 42461/13 ve 44357/13, § 179, 17 Mayıs 2016). Ancak Mahkeme, 41. madde uyarınca kusur ve tazminatı paylaştırmada yerel bir haksız fiil mekanizması mahkemesi gibi işlev görmesinin kendi görevi olmadığını da yineler (bkz . Al Jedda - Birleşik Krallık [GC], no. 27021/08, § 114, AİHM 2011). Mahkeme, Sözleşme’ye imza atan Devletlerin rızasına bağlı uluslararası bir yargı makamıdır ve temel görevi, başvuranların kayıplarını ayrıntılı ve ayrıntılı bir şekilde telafi etmek yerine, insan haklarına saygı gösterilmesini sağlamaktır. Ulusal yargı bölgelerinden farklı olarak, Mahkemenin faaliyetinin vurgusu Avrupa çapında insan hakları standartlarını belirleyen kamusal kararlar vermektir (bkz. mutatis mutandis, Goncharova ve diğer “Ayrıcalıklı Emekliler” davaları v. Rusya,no. 23113/08 ve 68 diğer, § 22, 15 Ekim 2009; Gaglione ve Diğerleri v. İtalya , no. 45867/07 ve 69 diğer, § 67, 21 Aralık 2010; ve Nosov ve Diğerleri v. Rusya , no. 9117/04 ve 10441/04, § 68, 20 Şubat 2014). Buna göre, başvuranlara adil tazminat yoluyla para ödüllerinin verilmesi, Mahkemenin temel görevlerinden biri olmayıp, Sözleşme’nin 19. maddesi uyarınca Devletlerin Sözleşme kapsamındaki yükümlülüklerine uymalarını sağlama görevinin bir parçasıdır (örneğin bkz. Nagmetov / Rusya [BD], no. 35589/08, § 64, 30 Mart 2017).

51Mahkeme bu bağlamda, 41. Madde ile kendisine verilen yetkinin kullanımında, "adil" sıfatı ve "gerekirse" ifadesiyle de doğrulandığı üzere, belirli bir takdir yetkisine sahip olduğunu belirtmektedir (örneğin bkz. Arvanitaki ‑Roboti ve Diğerleri- Yunanistan [GC], no. 27278/03, § 32, 15 Şubat 2008). Bu takdir yetkisinin kullanımı, parasal tazminatı reddetme veya hükmedilen miktarı azaltma kararlarını da kapsamaktadır (bkz. yukarıda anılan Nagmetov, § 74). Mahkemenin bu konudaki yol gösterici ilkesi, her şeyden önce esnekliği ve davanın tüm koşullarında adil, dürüst ve makul olanın nesnel bir şekilde değerlendirilmesini içeren eşitliktir. Bu koşullar yalnızca başvuranın konumunu değil, aynı zamanda ihlalin meydana geldiği genel bağlamı da içerir (bkz. Varnava ve Diğerleri v. Türkiye [GC], no. 16064/90 ve 8 diğer, § 224, AİHM 2009; yukarıda atıfta bulunulan Al-Jedda, § 114; ve yukarıda atıfta bulunulan Turan ve Diğerleri, §§ 102-04).

52Mahkeme, önündeki davaya dönüldüğünde, mevcut başvuruları bildirirken, taraflara adil tatmin yaklaşımının muhtemelen Mahkeme’nin tekrarlayan sorunları gündeme getiren davalardaki uygulamasına ve özellikle Yüksel Yalçınkaya davasında (yukarıda anılan, §§ 420-32) 41. madde hükümlerine dayanacağını bildirdiğini kaydeder. Ayrıca, başvuranların bu nedenle ayrı bir adil tatmin talebinde bulunma zorunluluğundan muaf tutulacakları kendilerine bildirilmiştir (Mahkeme Başkanı tarafından 28 Mart 2007 tarihinde Mahkeme İç Tüzüğü’nün 32. Kuralı uyarınca çıkarılan ve 9 Haziran 2022’de değiştirilen Adil Tatmin Taleplerine İlişkin Uygulama Talimatı’nın 21. ve 23. paragraflarına bakınız). Bununla birlikte, başvuranlardan bazıları, özellikle ‑yerel mahkemeler ve Mahkeme önünde yapılan manevi zararlar ve masraflar açısından değişen miktarlarda tazminat talep etmiştir. Hükümet, bu taleplerin asılsız ve aşırı olduğu gerekçesiyle itiraz etmiştir.

53Mahkeme, Yüksel Yalçınkaya davasında (yukarıda anılan, §§ 412, 424 ve 425) açıklanan nedenlerle, Sözleşme’nin 7 ve 6 § 1 maddeleri uyarınca ihlal tespitinin, başvuranların bu davada uğradıkları manevi zararlar bakımından yeterli adil tazmin olarak kabul edilebileceği kanaatindedir. Bu bağlamda, başvuranların Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun 311 § 1 (f) maddesi uyarınca, bu kararın verilmesinin ardından yerel yargılamanın yeniden başlatılması imkânına sahip olduklarını (ibid., § 411) ve bu davada söz konusu Sözleşme hükümlerinin gereklerine uygun olarak yargılamanın yeniden başlatılmasının, talep etmeleri halinde, ilke olarak en uygun telafi biçimini oluşturacağını belirtmektedir. Bu durum, diğer benzer ihlalleri önlemek veya gidermek için gerekli olabilecek genel tedbirlere halel getirmez (ibid., § 412).

54 Masraflar ve giderler konusunda ise, Mahkemenin içtihatlarına göre bir başvurucu, masrafların ve giderlerin geri ödenmesine, yalnızca bunların gerçekten ve zorunlu olarak yapıldığı ve miktar olarak makul olduğu gösterildiği takdirde hak kazanır (örneğin bkz. HF ve Diğerleri / Fransa [GC], no. 24384/19 ve 44234/20, § 291, 14 Eylül 2022). Mahkeme, mevcut davada ortaya çıkan hukuki konulara ilişkin yerleşik içtihatları göz önünde bulundurulduğunda, yerel mahkemelerin ByLock kullanımına ilişkin yaklaşımının, Yüksel Yalçınkaya (yukarıda anılan) davasında ve şimdi mevcut davada 239 başvuru bakımından bulunan nitelikte çok sayıda ihlale yol açabileceğini belirtmektedir. Mahkeme, mevcut başvuruların tamamının, Yüksel Yalçınkaya (yukarıda anılan) davasında karar verilmeden önce, yani ‑ilgili hukuki konulara ilişkin yerleşik içtihadının geliştirilmesinden önce kendisine sunulduğunun bilincindedir. Ancak, ne zaman sunulduklarına bakılmaksızın, hepsinin, başvuranların hem yerel mahkemelerde hem de daha sonra Mahkeme önünde tek tip ve standart bir şekilde şikâyette bulundukları ve bu nedenle Mahkemenin, başvuranlardan daha fazla girdi almadan, tekrarlayan başvurular olarak işleme koymasına olanak sağlayan Sözleşme’nin 7. ve 6 § 1 maddeleri kapsamındaki aynı temel sistemsel sorunla ilgili olduğu gerçeği değişmemektedir. Bu nedenle, başvuranlardan bu davada yazılı görüş sunmaları veya adil tazmin talepleri sunmaları istenmemiştir.

55Bu koşullar altında ve çok sayıda tekrarlanan başvuruya yol açan sistemik sorunları gündeme getiren davalardaki uygulamasını ve yukarıdaki 50 ve 51. paragraflarda belirtildiği gibi içtihatlarında belirlenen ilkeleri göz önünde bulundurarak, Mahkeme bu tür takip başvuruları bakımından herhangi bir masraf ve gider ödülü verilmesinin haklı olmadığını düşünmektedir (bkz. mutatis mutandis , Greens ve MT v. Birleşik Krallık , no. 60041/08 ve 60054/08, §§ 118 ve 120, AİHM 2010 (alıntılar); Firth ve Diğerleri v. Birleşik Krallık , no. 47784/09 ve 9 diğer, § 22, 12 Ağustos 2014; Zelenchuk ve Tsytsyura v. Ukrayna , no. 846/16 ve 1075/16, § 161, 22 Mayıs 2018; Alekseyev ve Diğerleri v. Rusya , no. 14988/09 ve 50 diğer, § 32, 27 Kasım 2018; ve Tingarov ve Diğerleri v. Bulgaristan , no. 42286/21, § 25, 10 Ekim 2023).

56Mahkeme bu nedenle mevcut davada masraf ve giderler konusunda herhangi bir tazminat ödemeyi reddeder.

BU NEDENLERLE MAHKEME,

Başvuruların birleştirilmesine oybirliğiyle;
Başvurucuların, FETÖ/PDY üyeliğinden yargılanmaları ve mahkûmiyetlerinin, Sözleşme’nin 7. maddesinde düzenlenen kanunsuz ceza olmaz ilkesini ve 6. maddesinin 1. fıkrasında düzenlenen adil yargılanma hakkını ihlal ettiği yönündeki şikâyetlerinin, mahkûmiyete esas teşkil eden deliller bakımından savunma hakları bakımından kabul edilebilir olduğuna oybirliğiyle;
Altı oya karşı bir oyla, Sözleşmenin 7. maddesinin ihlal edildiğine;
Altı oya karşı bir oyla, Sözleşmenin 6 § 1 maddesinin ihlal edildiğine;
Başvurucuların kalan şikâyetlerinin kabul edilebilirliği ve esasının incelenmesine gerek olmadığına oybirliğiyle;
İhlal tespitinin, başvuranların uğradığı manevi zararlar için başlı başına yeterli adil tazmin teşkil ettiğine oybirliğiyle;
Başvurucuların adil tazmin taleplerinin kalan kısmının reddine oyçokluğu ile KARAR VERİR.

İngilizce olarak düzenlenmiş ve 22 Temmuz 2025 tarihinde Mahkeme Kuralları’nın 77 §§ 2 ve 3. Kuralları uyarınca yazılı olarak bildirilmiştir

Hasan Bakırcı Arnfinn Bårdsen
Yazı İşleri Müdürü Başkan

Sözleşmenin 45. maddesinin 2. fıkrası ve Mahkeme İç Tüzüğü’nün 74. maddesinin 2. fıkrası uyarınca, bu karara aşağıdaki ayrı görüşler eklenmiştir:

(a) Yargıç Arnardóttir’in kısmen katılan, kısmen muhalif görüşü;

(b) Yargıç Yüksel’in kısmen muhalif görüşü.

YARGIÇ ARNARD Ó TTIR’IN KISMEN KATILIMCI, KISMEN MUHALİF GÖRÜŞÜ

1Başvurucuların mevcut davada gündeme getirdikleri temel hukuki meseleler, Mahkeme Büyük Dairesi tarafından Yüksel Yalçınkaya- Türkiye ([BD], no. 15669/20, 26 Eylül 2023) davasında incelenmiştir. Sözleşme’nin 6 § 1 ve 7. maddelerinin ihlal edildiğine dair tespitler ve manevi tazminat bakımından adil tazmin hususunda, Daire’deki çoğunluğun benimsediği ve Büyük Daire tarafından geliştirilen yaklaşımı takip eden yaklaşıma katılıyorum. Bu bağlamda, manevi tazminat konusunda Yüksel Yalçınkaya davasında muhalif görüş bildirenlerin yanında yer alsam da, Büyük Daire kararını takip etmek zorunda olduğumu belirtmek isterim.

2Türkiye aleyhine halihazırda Yüksel Yalçınkaya kararında ele alınanlarla aynı temel hukuki soruları gündeme getiren yaklaşık 10.000 başvurunun beklemede olması gerçeğiyle dikkat çekmektedir. Sonuç olarak, söz konusu bireysel başvurular yazılı görüş gerektirmeden Hükümete iletilmiştir. Mahkeme ayrıca, başvuranlara adil tazmin yaklaşımının muhtemelen Mahkemenin tekrarlayan sorunları gündeme getiren davalardaki uygulamasına ve özellikle Yüksel Yalçınkaya davasındaki 41. madde hükümlerine dayandırılacağını bildirmiştir. Yüksel Yalçınkaya davasında Büyük Dairenin, başvuranın yurtiçinde ve Mahkeme önünde yaptığı masraf ve giderler için tazminat ödediğini not ediyorum. Ancak, başvuranlara gönderilen tebliğ mektuplarında belirtilen yukarıdaki hükümlere ve Büyük Dairenin tespitlerine rağmen, Dairedeki çoğunluk, mevcut davada başvuranlara masraf ve giderler için herhangi bir tazminat ödenmemesine karar vermiştir. Saygılarımla, bu karara katılmıyorum ve bu nedenle mevcut kararın hüküm kısmının 7. maddesi üzerinde çoğunlukla aynı fikirde olamadım.

3Bu bağlamda, çoğunluğun kendi yaklaşımlarını desteklemek için atıfta bulunduğu içtihatlardaki söz konusu olguların, mevcut davadaki olgularla karşılaştırılabilir olmaktan uzak olduğunu belirtmek isterim. Başvuruculara masraf ve giderler için bir tazminat ödenmesinin reddedildiği belirtilen kararlarda, başvurucular ya daha sonra 51 benzer başvuruda bulunmadan önce Mahkeme’den kendi lehlerine bir karar almışlardı (bkz. Alekseyev ve Diğerleri v. Rusya , no. 14988/09 ve 50 diğer, 27 Kasım 2018) ya da Mahkeme’ye ilgili konudaki öncü kararlarını verdikten yıllar sonra başvurmuşlardı; dolayısıyla başvurularının yapılması o kadar "basit" kabul edilmişti ki "hukuki yardıma ihtiyaç duyulmamıştı" (bkz. Firth ve Diğerleri v. Birleşik Krallık , no. 47784/09 ve 9 diğer, § 21, 12 Ağustos 2014 ve Tingarov ve Diğerleri v. Bulgaristan , no. 42286/21, § 24, 10 Ekim 2023).

4Karşılaştırıldığında, çoğunluğun da kabul ettiği gibi, mevcut davadaki başvurucular, başvurularını Büyük Daire’nin Yüksel Yalçınkaya davasında kararını vermesinden önce yapmışlardır. Bu davanın Büyük Daire’ye devredilmesinden de anlaşılacağı üzere, o dönemde bu açıkça "basit" bir iş değildi. Başvurucuların hem yerel mahkemede hem de Mahkeme önünde tek tip ve standart bir şekilde savunma yapıp yapmadıkları sorusu bu konuda hiçbir şeyi değiştirmez (karşılaştırınız Varnava ve Diğerleri - Türkiye [BD], no. 16064/90 ve 8 diğer karar, §§ 229-30, AİHM 2009). Dolayısıyla, kanaatimce, başvurucular yerel hukuk yollarını tüketmek ve Mahkeme’ye başvurularını yapmak için hukuki yardım talep ettikleri ölçüde, makul bir miktar avukatlık masrafı ve gideri "zorunlu olarak" oluşmuştur ve bu miktara hükmedilmesi gerekirdi.

5Mahkeme’nin, yargı politikası gereği, aynı sistemik sorundan kaynaklanan tekrarlayan davaları, Sözleşme sisteminin uzun vadeli etkinliğini ve Mahkeme’nin Avrupa genelinde insan hakları standartlarını belirleyen kamu kararları verme konusundaki kilit rolünü tehlikeye atmamak için basitleştirilmiş ve standartlaştırılmış bir şekilde işlemeyi tercih edebileceğini kabul ediyorum. Bu nedenle, Mahkeme’nin mevcut davadaki yaklaşımına, yerel mahkemelerin ByLock uygulamasının kullanımına yönelik kategorik yaklaşımı nedeniyle Sözleşme’nin 6 § 1 ve 7. maddelerinin ihlal edilip edilmediği sorusuna odaklanarak, diğer şikayetleri incelemeden bırakması yönündeki yaklaşımına katılıyorum (bkz. kararın 48. paragrafı). Ancak, Yüksel Yalçınkaya davasında geliştirilen adil tazmin yaklaşımının, mevcut davada veya bu kararın verilmesinden önce Mahkeme’ye sunulacak herhangi bir takip davasında yukarıdaki türden bir tehdit oluşturacağını düşünmüyorum.

6Ayrıca Mahkeme’nin, Sözleşme’ye imza atan Devletlerin rızasına bağlı uluslararası bir yargı makamı olduğunu ve temel görevinin, başvuranların kayıplarını ayrıntılı ve kapsamlı bir şekilde telafi etmek yerine, insan haklarına saygı gösterilmesini sağlamak olduğunu kabul ediyorum. Dolayısıyla, Sözleşme’nin 41. Maddesi uyarınca adil tazmin kararı verilmesi, Mahkeme’nin temel görevlerinden biri değil, 19. Madde kapsamındaki Devletlerin Sözleşme yükümlülüklerine uymasını sağlama görevinin bir parçasıdır. Ancak, son tahlilde, Mahkeme’nin bu konudaki rol ve işlevinin sınırlarının kabul edilmesi, kanaatimce, doğrudan mağdur tarafların aleyhine olmak üzere, mevcut davada söz konusu olan türde ve ölçüde insan hakları ihlallerinde bulunan Sözleşmeci Devletler için 41. Madde kapsamındaki herhangi bir sorumluluktan toptan muafiyet anlamına gelmemelidir.

YARGIÇ YÜKSEL’İN KISMEN MUHALEFET ŞERHİ

Yüksel Yalçınkaya / Türkiye ([BD], no. 15669/20, 26 Eylül 2023) kararına eklenen muhalif görüşlerimde ifade edilen hukuki görüşlerimi koruduğumdan, işbu kararın esas olarak dayandığı, Sözleşme’nin 6. ve 7. maddelerinin işbu davada ihlal edildiğine ilişkin tespite saygıyla katılmıyorum.

Dava listesi:

No.| Başvuru no.| Dava adı| Başvuru Tarihi| Doğum yılı/İkamet yeri /Uyruğu
| Temsilcisi
---|---|---|---|---|---

| 45774/20| Taşdemir v. Türkiye| 30/09/2020| Hüseyin TAŞDEMİR
1984Balıkesir Türk|

| 9532/21| Karabıyık v. Türkiye| 28/01/2021| Durmuş KARABIYIK
1969Kayseri Türk|

| 22170/21| Yeşildemir v. Türkiye| 15/04/2021| Emrah YEŞİLDEMİR
1986Kayseri Türk|

| 28876/21| Dayık v. Türkiye| 28/05/2021| Mehmet DAYIK
1970Isparta Türk|

| 30575/21| Yazıcı v. Türkiye| 28/05/2021| Selamet YAZICI
1971Konya Türk|

| 32300/21| Fakı v. Türkiye| 09/06/2021| Hikmet FAKI
1981Orbe Türk|

| 40821/21| Bayraktar v. Türkiye| 11/08/2021| Hasan BAYRAKTAR
1987Denizli Türk|

| 54961/22| Turan v. Türkiye| 17/11/2022| Hüseyin Alptuğ TURAN
1982Trabzon Türk|

CASE OF DEMİRHAN AND OTHERS v. TÜRKİYE - [Turkish Translation] by Stichting Justice Square

Hukuk Asistanı ile Kararları Analiz Edin

Karar Bilgileri

10 Milyon+ Karar Arasında Arayın

Profesyonel Hukuk AraçlarınaHemen Erişin